រចនា​សម្ព័ន្ធ​គេហទំព័រ  |   | 
 ទំព័រ​ដើម   អំពី​មជ្ឈមណ្ឌល​   ការ​ងារ​របស់​យើង​   ការផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន   ចូល​រួម​ជា​មួយ​យើង​   ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​យើង​   ទំនាក់​ទំនង 
Our Work
ការ​ងារ​របស់​យើង​
ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​
យុទ្ធសាស្រ្ត
ពិពណ៌នា​​គម្រោង​ម.ស.ម.ក
គំរោងដែលមានក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន
គម្រោងជន​ឆ្នើម​ខាង​សុវត្ថិភាព​បច្ចេក​វិទ្យា
គម្រោង​ការពារ និង​លើក​កម្ពស់​សិទ្ធិ​បច្ចេក​វិទ្យា
គម្រោងសិទ្ធិ​លំហ​បច្ចេក​វិទ្យា
គម្រោងវេទិកាអប់រំសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា
គម្រោងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សស្រ្តី
ការ​ពារ​សេរីភាព​មូលដ្ឋាន
គេហ​ទំព័រ​អំពី​សិទ្ធិមនុស្ស​ - គម្រោង​សិទ្ធិ
គម្រោងកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី
គម្រោង​ការ​កំណត់​យ៉េនឌ័រ និង​អត្តសញ្ញាណភេទ
គំរោងដែលធ្លាប់មានពីមុន
គម្រោង​សង្កេតការណ៍​សវនាការ
គម្រោង​លើក​ស្ទួយ​សមាស​ភាព​ស្រ្តីនៅក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា
គម្រោងអាជីវកម្ម និងសិទិ្ធមនុស្ស
គម្រោងសេរីភាពបញ្ចេញមតិនៅកម្ពុជា
គម្រោង​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស
គម្រោងបណ្តុះបណ្តាល និងសវនាការសហគមន៍
គម្រោងស្រាវជ្រាវដើម្បីបញ្ចប់អំពើ​ហិង្សាទឹកអាស៊ីត
គម្រោងបណ្តាញសិទិ្ធមនុស្ស
គម្រោងវេទិកាសាធារណៈ
យុទ្ធនាការ
យុទ្ធនាការ​ដើម្បី​បញ្ឈប់​និ​ទណ្ឌ​ភាព​នៅ​កម្ពុជា ២០១៥
យុទ្ធនាការប្រឆាំង​និ​ទណ្ឌ​ភាព​ ២០១៤
យុទ្ធនាការ​ដើម្បី​បញ្ឈប់​និ​ទណ្ឌ​ភាព​នៅ​កម្ពុជា ២០១៣
យុទ្ធនា​​ការ​​ដើម្បី​​សេរីភាព​​ខាង​​ការ​​បញ្ចេញ​​មតិ
មូលនិធិ​យុត្តិធម៌​២២/១១
ទិវាសេរីភាពសារព័ត៌មានពិភពលោក ២០១៣
យុទ្ទនាការ “ឯណាយុត្តិធម៌ខ្ញុំ”
ចុះ​ឈ្មោះ​ទទួល​ព័ត៌មាន​​ថ្មី​ៗ ពីម.ស.ម.ក
ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​

ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​កម្ពុជាក្នុង​ឆ្នាំ២០១៥ 

នៅ​​ឆ្នាំ​២០១៥ នេះ​​គេ​សង្កេត​​ឃើញ​ថា​មាន​​កា​រវិវឌ្ឍ​​គួរ​​ឱ្យ​​ព្រួយ​​បារម្ភ​​មួយ​​ចំនួន​​ក្នុង​​វិស័យ​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស​​នៅ​​កម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ បើ​ទោះ​ជា​មាន​ការ​វិវឌ្ឍ​សេដ្ឋ​កិច្ច​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ក៏​ដោយ ក៏​ជា​ទូ​ទៅ​របត់​នៃ​ការ​រឹត​ត្បិត​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​តែ​បន្ត​កើត​មាន​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០១៤ ។ រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា (“រដ្ឋាភិបាល”) ហាក់​ដូច​ជា​ត្រៀម​លក្ខណៈ​រួច​ជា​ស្រេច​សម្រាប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៧ និង​ឆ្នាំ​២០១៨ ដោយ​ព្យា​យាម​គ្រប់​គ្រង​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​ទៅ​លើ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ទូ​ទៅ​។ រដ្ឋា​ភិបាល​តែង​តែ​ធ្វើ​សកម្មភាព​រំ​លោភ​លើ​សិទ្ធិ​របស់​ពល​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ដែល​ធានា​ដោយ​រដ្ឋ​ធម្ម​នុញ្ញ និង​រំលោភ​ទៅ​លើ​ច្បាប់​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរ​ជាតិ ជា​ពិសេស​ការ​រឹត​ត្បិត​ទៅ​លើ​សិទ្ធិ​ពល​រដ្ឋ​និង​សិទ្ធិ​នយោបាយ​មូល​ដ្ឋាន​ដូច​ជា​សេរី​ភាព​ខាង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ សេរី​ភាព​ខាង​ការ​បង្កើត​សមាគម និង​សេរីភាព​ខាង​ការ​ជួប​ប្រជុំ​ជា​ដើម។ សិទ្ធិ​ផ្សេង​ទៀត​​ដូច​ជា​​សិទ្​ដី​ធ្លី​​ជា​​ដើម​ក៏​​ត្រូវ​បាន​កាត់​​បន្ថយ​​ផង​​ដែរ​តាម​រយៈ​​ច្បាប់​​​​និង​​គោល​នយោ​បាយ​នានា​របស់​​រដ្ឋា​ភិបាល។ ការ​​រំលោភ​បំពាន​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស​​ទាំង​​នេះ​​កើត​​ឡើង​​ដោយ​​សារ​​តែ​កង្វះ​​ការ​​អនុ​វត្ត​​​ច្បាប់ ការ​​បង្កើត​​ច្បាប់​​ដែល​មិន​​ស្រប​ទៅ​នឹង​​ច្បាប់​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស និង​​តាម​​រយៈ​​សេចក្តី​សម្រេច​​របស់​​រដ្ឋា​ភិបាល និង​វិធាន​​​ការ​​ដោយ​​ផ្ទាល់​​ពី​សំណាក់​​អាជ្ញា​​ធ​រ​​នៅ​​ថ្នាក់​​ជាតិ​និង​​មូល​ដ្ឋាន​​។ បញ្ហា​​ទាំង​នេះ​រាប់​​បញ្ចូល​​​ទាំង​​កង្វះ​​ឯក​​រាជ្យ​​ភាព​​នៃ​ប្រព័ន្​តុលា​ការ​​កម្ពុជា​ផង​​ដែរ។

 

«រាជ​​រដ្ឋា​ភិបាល​​កម្ពុជា​ក៏​​​​មាន​​ការ​​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​មុត​​មាំ​​ក្នុង​​ការ​​បង្ក្រាប​​និង​​ទប់​​ស្កាត់​​​រាល់​​សកម្ម​ភាព និង​​ឧបាយ​កល​​​ទាំង​​អស់​​ក្រោម​លទ្ធិ​​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​និង​សិទ្ធិ​​មនុស្ស ដែល​បម្រើ​​ផល​​ប្រយោជន៍​​ដល់​​បុគ្គល​​នយោបាយ​​និង​​ក្រុម​​មនុស្ស​​មួយ​​ក្តាប់​​តូច»។

ប្រសាសន៍​របស់​នាយក​រដ្ឋ​ម​ន្ត្រី ហ៊ុន​ សែន​ ​ថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​២០១៥             (ទិវា​សន្តិ​ភាព​អន្តរ​ជាតិ​​ អ.ស.ប)

​សេរីភាព​ខាង​ការ​បង្កើត​សមាគម

ច្បាប់​​ស្តី​ពី​សមាគម និង​​អង្គ​ការ​​មិន​​មែន​​រដ្ឋា​ភិបាល​

បញ្ហា​មួយ​​ក្នុង​​ចំណោម​​បញ្ហា​​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស​សំ​ខាន់ៗ ​ដែល​​បា​ន​​កើត​​ឡើង​​​នៅ​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​២០១៥ ដែល​​មាន​ផល​​ប៉ះ​​ពាល់​​ធ្ងន់​​ធ្ងរ​​​នោះ​គឺ​ច្បាប់​​​​​ស្តី​ពី​សមា​គម​​និង​អង្គ​ការ​​មិន​មែន​​រដ្ឋា​ភិបាល ​​ដែល​​ត្រូវ​បាន​​​អនុ​ម័ត​​ក្នុង​​ខែ​សីហា បន្ទាប់​ពី​រង​ការ​រិះ​​គន់​ថា​ច្បាប់​​នេះ​តាក់​តែង​​ឡើង​​ដោយ​​​គ្មាន​​ការ​​ពិ​គ្រោះ​​យោបល់​ប្រកប​​ដោយ​អត្ថន័យ​​ជា​មួយ​​សង្គម​​ស៊ី​វិល ឬ​​សាធារ​ណជន​​ទូ​ទៅ​​។ ច្បាប់​​នេះ​​ត្រូវ​បាន​តាក់​​​តែង​ឡើង​​មាន​​​អត្ថ​ន័យ​​​ទូលំ​ទូ​លាយ​ពេក​ដោយ​​ផ្តល់​​អំណាច​​មួយ​​ចំនួន​​ដល់​​រដ្ឋា​ភិបាល​​ក្នុង​​ការ​រា​រាំង​នូវ​​​ការ​​ចុះ​​បញ្ជី​ការ​​របស់​អង្គការ​​ថ្មីៗ​ ​និង​លុប​​ឈ្មោះ​​​អង្គ​ការ​ចេញ​​ពី​បញ្ជី​តាម​​អំពើ​​ចិត្ត ។ មាត្រា​ ៨ (៤) សំ​ណើ​សុំ​ចុះ​​បញ្ជី​ការ​​​អាច​​ត្រូវ​បាន​​បដិ​សេធ​ ប្រសិន​​បើ​​ការ​​អនុញ្ញាត​​​អាច​​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ប៉ះ​ពាល់​​ដល់​ “ស្ថិរ​​ភាព” និង​ “ឯក​​ភាព​ជាតិ” នៃ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​​។ មាត្រា​ ១២ មាត្រា ១៣ ​និង មាត្រា​​ ១៥ មាន​​បទ​ប្ប​ញ្ញត្តិ​​​ស្មុគ​ស្មាញ​សម្រាប់​​​ការ​​ចុះ​​បញ្ជី​ការ​ដល់​​​​អង្គ​ការ​​បរទេស​​នៅ​​កម្ពុជា​​ដោយ​​តម្រូវ​​ឱ្យ​​មាន​​លិខិត​ស្នាម​មក​​ពី​រ​ដ្ឋា​ភិបាល​ប្រទេស​​​របស់​​ពួក​គេ ​និង​​មាន​​ការ​​ឯក​ភាព​លើ​​គម្រោង​​ទាំង​​អស់​ជា​មួយ​អាជ្ញា​ធរ​​សាធា​រណៈ​ដែល​មិន​បាន​បញ្ជាក់​​ច្បាស់​​លាស់​។[1]

ច្បាប់​​នេះ​ចែង​ផង​ដែរ​​ថា ​អង្គ​ការ​នានា​​​ត្រូវ​​តែ​​ចុះ​​បញ្ជី​ការ​​នៅ​មុន​​ពេល​​ធ្វើ​​សកម្មភាព​​ណា​មួយ​។ ច្បាប់​​នេះ​​រឹត​​ត្បិត​ទៅ​លើ​​លទ្ធភាព​​របស់​​សាធារ​ណជន​​ក្នុង​​ការ​​បង្កើត​​​ក្រុម​​ការ​ងារ​​ឯក​រាជ្យ​បាន​ ហើយ​ច្បាប់​នេះ​​ក៏​​រា​រាំង​អង្គ​ការ​ក្នុង​ការ​ចុះ​បញ្ជី​ការ​បាន​លឿន​ផង​ដែរ ព្រោះ​​ក្រុម​​នានា​​ចាំ​បាច់​​ត្រូវ​​ចំណាយ​​ពេល​​ចុះ​​បញ្ជី​​ការ​​នៅ​មុន​​ពេល​​​​ចាប់​​ផ្តើម​​យុទ្ធ​​នា​ការ​​របស់​​ពួក​គេ​។ ទោះ​បី​ជា​​ច្បាប់​នេះ​មិន​​មាន​​គោល​​បំណង​​អនុវត្ត​​ទៅ​លើ​​អង្គការ​​នៅ​​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន​​ក៏​​ដោយ ​(ដូច​​ជា​​​ក្រុម​មិន​​ផ្លូវ​​កា​រ​ធ្វើ​​យុទ្ធ​នា​ការ​ដើម្បី​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​​​លើ​​បញ្ហា​​នៅ​​​មូល​ដ្ឋាន​ជា​ដើម​)​​ ម.ស.ម.ក បាន​​ទទួល​របាយ​ការណ៍​​​ពីអ​ង្គ​ការ​​នៅ​​ថ្នាក់​មូល​ដ្ឋាន​រួ​ច​ហើយ​ដែល​​លើ​ក​ឡើង​​ពី​ការ​​អនុវត្ត​​ច្បាប់​​សមាគម អង្គការ​     មិន​​​ត្រឹម​​​​​ត្រូវ​​រឹត​ត្បិត​​ពួក​គេ​។​ ឧទាហរណ៍​​ក្នុង​​ខែ​សីហា ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​​មួយ​ក្រុម​ចំនួន​ ៧១​ គ្រួសារ​​​នៅ​​ក្នុង​​ខេត្ត​​ក្រចេះ​​​ត្រូវ​បាន​​រា​រាំង​ក្នុង​​ការ​រៀប​​ចំការ​​​តវ៉ា​ក្នុង​​​ករណី​ទំនាស់​ដី​ធ្លី​ ពី​ព្រោះ​​អ្នក​​ទាំង​​​នោះ​​​មិន​​ទាន់​បាន​​ចុះ​​បញ្ជី​ការ​​ដែល​​តម្រូវ​​ដោយ​​​ច្បាប់​​សមាគម ​អង្គ​ការ​។[2] យោង​​តាម​ការ​​បំភ្លឺ​​របស់​ក្រសួង​​មហា​ផ្ទៃ​​​​ឆ្លើយ​​តប​​​ទៅ​នឹង​​លិខិត​ចំហ​ របស់​ ម.ស.ម.ក នៅ​​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​ក​ញ្ញា​ ឆ្នាំ​២០១៥ បាន​​បញ្ជាក់​​ថា​ច្បាប់​​សមាគម អង្គ​ការ មិន​​ត្រូវ​​អនុវត្ត​​ទៅ​លើ​​ក្រុម​សហ​គមន៍​​មិន​​ផ្លូវ​ការ​​នោះ​ទេ។ បើ​ទោះ​​ជា​​ករណី​នេះ​​បាន​​លើក​​ឡើង​​ពី​ការ​អនុវត្ត​​​ច្បាប់​​សមា​គម​ អង្គ​ការ​​មិន​​ត្រឹម​​ត្រូវ​​ដោយ​​សារ​ការ​​មិន​​អើ​ពើ​​នឹង​​ច្បាប់​យ៉ាង​​ណា​​ តែ​ក៏​ប្រសើរ​ជាង​​ការ​​អនុវត្ត​​ច្បាប់​​ខុស​​ដោយ​​ចេតនា​ដែរ​។ ទាំង​​នេះ​​​បង្ហាញ​នូវ​​​ករណី​​ដែល​​អាច​​ប៉ះ​ពាល់​​ដល់​កា​រ​អនុវត្ត​​​ច្បាប់​សមាគម​ អង្គ​ការ ​ក្នុង​ឆ្នាំ​​២០១៦ និង​​ពេល​អនា​គត​ទៅមុខ​​ទៀត។ វិសាល​ភាព​​អំណា​ច​​​អាជ្ញា​ធរ និង​​មន្ត្រី​​រដ្ឋា​ភិបាល​​​ថ្នាក់​ក្រោម​​​​បង្កើត​​ច្បាប់​​នេះឡើង​​​​ធ្វើជា​ឧបករណ៍​​គ្រោះ​ថ្នាក់​​​រឹត​​ត្បិត​​ទៅ​លើ​​សេរីភាព​​ខាង​​​សមាគ​មនិង​​​ការ​បញ្ចេញ​ម​តិ ​​។​

សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់​ស្តីពីសហជីព            

ការ​​គំរាម​​កំហែង​​សំខាន់​មួយ​​ផ្សេង​​ទៀត​​ទៅ​លើ​​​សេរី​ភាព​​ខាង​​សមាគម​ គឺ​​ស្ថាន​ភាព​នៃ​​ច្បាប់​ការ​ងារ​​នៅ​កម្ពុជា​។ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​​២០១៦ រដ្ឋា​ភិបាល​​ត្រៀម​​អនុម័ត​​ច្បាប់​​សហ​ជីព​​ថ្មី​ (​នៅ​​ចាំ​​តែ​​ការ​​ប្រឹក្សា​យោបល់​​ជា​​លើក​​ចុង​​ក្រោយ​​ជា​មួយ​គណ​បក្ស​​សង្គ្រោះ​ជាតិ) ដែល​​បាន​​លើក​ឡើង​​​​នូវ​គោល​​បំណង​ក្នុង​​ការ​រក្សា​ស្ថិរ​ភាព​ទី​ផ្សារ​​ការ​ងារ​​នៅ​​កម្ពុជា​។ សេចក្តី​​ព្រាង​ច្បាប់​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​​បាន​​វិវឌ្ឍ​​​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨ មក​ម្ល៉េះ ដោយ​​បញ្ចូល​​នូវ​​បទ​​ប្ប​ញ្ញត្តិ​មួយ​​ចំនួន​​​ដែល​​មាន​​ការ​​កែ​សម្រួល​លើ​សេច​ក្តី​ព្រាង​​ពី​​មុន​​​ដូច​​ជា ការ​បន្ថយ​​ចំនួន​​អប្ប​បរមា​​នៃ​​កម្មករ​និយោ​ជិត​​ក្នុង​ការ​​បង្កើត​សហ​ជីព ​និង​​លក្ខ​ខណ្​ឌ​តម្រូវ​​​សម្រាប់​​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​​សហ​ជីព​ជា​ដើម។[3] ទោះ​ជា​​យ៉ាង​ណា សហ​ជីព​និង​​វិស័យ​​ផ្សេង​​ទៀត​​បាន​​រិះ​​គន់​​​ច្បាប់​នេះ ដោយ​​សារ​ច្បាប់​នះ​គាំ​ទ្រ​ហួស​ហេតុ​ដល់​​និយោ​ជក​​​​​ក្នុង​​កា​រ​ធ្វើ​​សកម្ម​ភាព​ដែល​​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​កម្ម​ករ​។​​  បច្ចុ​ប្បន្ន​​សេច​ក្តី​ព្រាង​​ច្បាប់​​នេះ​​នៅ​​តែ​​​តម្រូវ​​​លក្ខ​ខណ្ឌ​ផ្នែក​រ​ដ្ឋ​បាល​​ធ្ងន់​ធ្ងរ​​​   ដូច​​ជា កាត​ព្វកិច្ច​​ក្នុង​​ការ​​រាយ​ការណ៍ ​​និង​មាន​​ការ​​រឹត​​ត្បិត​​ជា​ច្រើន​ទៅ​លើ​​ក្រុម​​នានា​​ដែល​​សហ​ជីព​នោះ​​​ធ្វើ​ការ​ងារ​​ជា​មួយ​។ អ្នក​​រិះ​​គន់​​ក៏​​បាន​​លើក​​ឡើង​​ផង​​ដែរ​​ទៅ​លើ​​លក្ខ​ខណ្ឌ​​នៃ​​ការ​​ចុះ​​បញ្ជី​សហ​ជីព​ កា​រ​កំណត់​​ទៅ​លើ​​សកម្ម​​ភាព​ និង​ការ​​ប្រឈម​នឹង​​កា​រ​​រំលាយ​​ចោល​សហ​ជីព​​​តាម​​អំពើ​​ចិត្ត​ ព្រម​​ទាំង​​​បញ្ហា​សំខាន់ៗ​ជា​​ច្រើន​​ផ្សេង​​ទៀត​​ជា​មួយ​នឹង​​សេច​ក្តី​ព្រាង​​ច្បាប់​​បច្ចុប្ប​ន្ន​។[4]​ ជា​ពិសេស កា​រ​រឹត​​ត្បិត​​ទាំង​​នេះ​​នឹង​បង្ក​​លក្ខណៈ​កាន់​តែ​​​លំបាក​​ដល់​​កម្មករ​និយោ​ជិ​ត​​​ក្នុង​ការ​​បង្កើត​សមាគម ដែល​​ធ្វើ​ឱ្យ​​ប៉ះ​ពាល់​ធ្ងន់​ធ្ងរ​​ដល់​​សេរី​ភាព​​ខាង​​ការ​​បញ្ចេញ​មតិ​​និង​​សមាគម។

ច្បាប់​ដែល​​​ស្ថិត​ក្នុង​​ទម្រង់​​នៃ​សេចក្តី​ព្រាង​នេះ ​​មិន​​បាន​​​គោរព​តាម​ស្តង់​ដារ​​ច្បាប់​​ការងារ​​អន្តរ​​ជាតិ​ឡើយ​​    ក្នុង​​នោះ​​រួម​ទាំង​​បទ​ដ្ឋាន​​​នានា​​ដែល​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​ខ្លួន​​ឯង​​​បាន​​ផ្តល់​​សច្ចាប័ន​​រួច​ហើយ​​ ព្រម​​ទាំង​​ច្បាប់​​កម្ពុជា​​ផង​​ដែរ​។ តាម​​កា​រ​វិវឌ្ឍ​ជា​វិជ្ជ​មាន​នា​ពេល​​ថ្មីៗ​នេះ​​​រដ្ឋា​ភិបាល​​​​បាន​​ជួប​​​​ប្រជុំ​​ជា​មួយ​​មេ​ដឹក​នាំ​​សហ​ជីព​​ដើម្បី​​ស្តាប់​​នូវ​​ក្ដី​​កង្វល់​របស់​​​ពួក​គេ​​អំពី​​ច្បាប់​​នេះ​។ ករណី​​នេះ​​នៅ​​មិន​ទាន់​ដឹង​ច្បាស់ ​ថា​​​តើ​​កង្វល់​​ទាំង​នេះ​​នឹង​​ត្រូវ​​គេ​​ដាក់​​បញ្ចូល​​ដោយ​រ​បៀ​ប​ណា ហើយ​​ថា​តើ​​​លទ្ធ​ផល​សម្រេច​​​ចុង​​ក្រោយ​​​​​នឹង​អនុលោម​តាម​​​​បទ​ដ្ឋាន​​​​សិទ្ធិ​ម​នុស្ស​​អន្តរ​ជាតិ​ដែរ ឬ​​ទេ។​



[1] សម្រាប់​ព័ត៌​មាន​​បន្ថែម​​អំពី​​ភាព​​ចន្លោះ​​ប្រហោង​​នៃ​ច្បាប់​ស្តី​ពីស​មាគម​ និង​អង្គការ​ សូម​មើល​​អត្ថប​ទ​​វិភាគ​​ច្បាប់រ​បស់ ម.ស.ម.ក ទៅ​លើ​​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​​ស្តីពី​សមាគម និង​​អង្គកា​រ​មិន​​មែន​​រដ្ឋា​ភិបាល​ និង​​អនុសាសន៍​​សំខាន់​ៗ” ចេញ​​ផ្សាយ​​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៥។   ព័ត៌មាន​​ពិស្តារ​ សូម​​ចុច​​លើ​តំណ ៖ http://bit.ly/1N27yXC

[2] សូម​​មើល​​លិខិត​​របស់ ម.ស.ម.ក ផ្ញើ​ជូនរដ្ឋម​ន្ត្រីក្រ​សួងម​ហាផ្ទៃ ថ្ងៃទី២១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៥។  ព័ត៌​មាន​​ពិស្តារ​ សូ​ម​ចុច​លើ​តំណ​ភ្ជាប់ ៖  http://bit.ly/1mTiDWc

[3] អង្គ​ការ​​ឃ្លាំ​​មើល​​ការ​​រំលោភ​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស​ “ កម្ពុជា កែ​ប្រែ​​ច្បាប់​ស្តី​ពីស​ហ​ជីព​​ដើម្បី​​ការ​​ពារ​​សិទ្ធិ​​របស់​​កម្ម​ករ​” ថ្ងៃទី១៧ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥។ ព័ត៌​មាន​ពិស្តារ​ សូម​​ចុច​​លើ​​តំណ ៖ http://bit.ly/22cXK8x

[4] មជ្ឈ​មណ្ឌល​អន្តរជាតិ​សម្រាប់​វិស័យ​ច្បាប់​ដែល​មិន​រក​ប្រាក់​ចំណេញ (ICNL) ការ​​វិភាគ​​របស់ ICNL ​ទៅ​លើ​​សេចក្តី​ព្រាង​​ច្បាប់​ស្តី​ពី​សហ​ជីព (ឆ្នាំ​២០១៥) http://bit.ly/1mXFgZ8  

សេរីភាព​ខាង​ការជួបប្រជុំ

ការ​ចាប់​ខ្លួន​ និងការ​យាយីតាម​ផ្លូវ​តុលាការ​ទៅលើ​សកម្ម​ជន​

            ​ការ​យាយី ការ​ចាប់ខ្លួន​ ការ​ឃុំ​ខ្លួន​ និង​ការ​ជំនុំជម្រះ​ក្តី​ដោយ​អយុត្តិធម៌​ទៅលើ​សកម្មជន​នៅ​កម្ពុជា​បាន​បន្តកើត​មាន​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១៥។ ដំណាល​គ្នា​នេះ​សកម្ម​ជន​និង​អ្នក​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​ច្រើននាក់​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​យ៉ាង​អយុត្តិធម៌ដាក់​ពន្ធ​នាគារ​​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៤ ដែល​​កំពុង​អនុវត្ត​​ទោស​​ដោយ​​​អយុត្តិធម៌​ឬកំពុង​រង់​ចាំការ​​ជំនុំជម្រះក្តី​។ ​ រដ្ឋាភិបាល​បាន​បង្ហាញ​នូវ​ចេតនា​​មិន​គោរពនិតិរដ្ឋ​ និង​ធ្វើ​សកម្ម​ភាពមិន​មានអនុញ្ញាតិពី​តុលាការ​ចំពោះ​ការ​បំបិទសំឡេង​បុគ្គល​និង​ក្រុម​នានា។ ក្នុង​ករណីជា​ច្រើន​​ដែលករណីមួយ​ចំនួនមាន​ពិពណ៌នា​លម្អិត​ខាងក្រោម គឺ​បុគ្គល​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បានកំណត់​មុខ​​សញ្ញា​ដោយ​សារ​ហេតុ​ផល​នយោបាយ​ ហើយ​​ត្រូវបាន​​ដោះ​​ស្រាយមិន​ស្រប​តាម​ច្បាប់ ។​

            ក្នុង​ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៥ លោក អាឡិក ហ្គុនហ្សាឡេហ្ស ដាវីដសុន ជាសកម្មជន​បរទេស​មួយ​រូប​​ដែលបម្រើការ​ងារ​ជាមួយអង្គការការ​ពារបរិស្ថាន​ដ៏​ល្បីឈ្មោះ មាតា​ធម្មជាតិ ​ត្រូវបាន​រដ្ឋាភិបាលនីរទេស​ខ្លួន​ចេញពីប្រទេស​ដោយ​បាន​បដិសេធ​បន្ត​នូវ​ទិដ្ឋាការ​របស់​លោក​។ ចំណាត់​ការនេះ​​បាន​ធ្វើឡើង​​បន្ទាប់ពី​​លោក​អាឡិក ហ្គុនហ្សាឡេហ្ស ដាវីដសុន ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ជំទាស់​នឹង​សកម្មភាព​បូម​ខ្សាច់​ដែល​ប៉ះពាល់​ដល់បរិស្ថាន​នៅក្នុង​ខេត្ត​កោះ​កុង​។ ​​នៅ​មុន​ពេល​ចាប់​ខ្លួន​លោក​អាឡិក លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ ហ៊ុន សែនផ្ទាល់ ​បាន​គំរាម​ថាអាឡិកនឹង​ត្រូវ​នីរទេស​ខ្លួន​ប្រសិន​បើ​​មិន​ព្រមបញ្ឈប់នូវ​ភាព​សកម្មនិយម​របស់​ខ្លួន​ទេនោះ។[1] ការ​ប្រើ​ចំណាត់ការផ្នែក​ន​យោបាយ​​ជាក់​ស្ដែងទៅ​លើ​ដំណើរ​ការ​រដ្ឋបាលនេះ​ គឺ​ជា​ការ​វិវឌ្ឍ​មួយ​គួរ​ឱ្យ​ព្រួយបារម្ភ​ចំពោះ​អង្គការ​ទាំង​អស់​នៅ​កម្ពុជា​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​មិន​​​អនុញ្ញាត​។​

            ក្រោយមកសកម្មជន​ចំនួន​បី​នាក់​ទៀតមក​ពីអង្គការ​មាតា​ធម្ម​ជាតិ​ ​​ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ខែមិថុនា ឆ្នាំ​២០១៥ ការ​ចាប់ខ្លួន​នេះ​ធ្វើឡើង​នៅ​ពេល​ពួកគេ​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើការ​តវ៉ា​ដោយ​សន្តិវិធីនៅ​ខាង​ក្រៅ​វិមានរដ្ឋស​ភា។​ ​នគរបាល​បាន​រារាំង​អ្នក​តវ៉ា​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​ក្នុង​បាតុកម្ម​នោះជាមួយពួកគេ​​ ហើយ​ថែម​ទាំង​បាន​ចាប់ខ្លួន​អ្នក​ឃ្លាំ​មើល​ការ​តវ៉ា​ម្នាក់ទៀត​ផង​ដែរ។ បុរសទាំងអស់​​នោះ​​ត្រូវ​បាន​ដោះលែង​វិញ​​ដោយ​ពុំមានការ​ចោទ​ប្រកាន់​តែ​នៅមុន​ពេល​ដោះលែង ​អ្នក​​ទាំង​បីនាក់នោះ​​ត្រូវបាន​តម្រូវ​ឱ្យ​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​លិខិត​ស្នាម​ដោយ​សន្យាថានឹង​ជូន​ដំណឹង​ដល់អាជ្ញា​ធរ​ជាមុន​នៅពេល​មាន​ការ​តវ៉ា​លើកក្រោយ​។[2] ការ​ចាប់ខ្លួន​​តាម​អំពើ​ចិត្ត​និង​ការ​បង្ខំ​ឱ្យ​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​លិខិតស្នាម​នេះ​បា​ន​ប៉ះពាល់​ដល់​សិទ្ធិ​ជួបប្រជុំ​ដោយ​សន្តិវិធីនិង​សេរីភាព​ខាង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​។ ជាការ​ពិត ​ការ​ចុះ​ហត្ថលេខា​​លើ​លិខិតស្នាមដោយ​ការបង្ខិត​បង្ខំ​​ដោយ​សន្យា​​ថាមិន​ប្រព្រឹត្តនូវ​អំពើ​ល្មើសជាថ្មី ​(ឬក្នុង​កាលៈទេសៈ​ខ្លះ​ដើម្បី​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​អ្នក​ផ្សេង​ទៀតឱ្យ​​បញ្ឈប់​ការ​តវ៉ា) បាន​ក្លាយ​ជា​​យុទ្ធសាស្រ្ត​មួយបង្កើត​ឡើង​ដោយ​​នគរ​បាល​ បើទោះ​ជានៅពេល​ជន​ជាប់​ឃុំ​មិន​ទាន់ត្រូវ​បាន​ចោទប្រកាន់ពីបទល្មើស​ណាមួយ​ក៏​ដោយ​។ នៅ​ថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ​២០១៥ យុវជន​​ចំនួន​បីនាក់ជា​សមាជិក​អង្គការ​មាតាធម្ម​ជាតិ ​​ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធ​រ​ចាប់​​ដាក់​ពន្ធនាគារ​​បន្ទាប់​ពីបាន​បដិសេធ​ចូលខ្លួន​ឆ្លើយ​បំភ្លឺនៅ​អធិការ​រដ្ឋាន​នគរ​បាល​ស្រុក​​​ ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ចូលរួម​ក្នុង​​ការ​តវ៉ា​ដោយ​សន្តិ​វិធី​និង​អហិង្សា​ជំទាស់ទៅនឹង​​ការ​បូម​ខ្សាច់។ សកម្ម​ជន​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួននៅ​​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១៥។

            មេដឹកនាំ​សហគមន៍​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ ជង​ និង​សកម្មជន​បរិស្ថាន​លោក ​វ៉ែន វ៉ន​ ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​ទាក់​ទិន​ទៅ​នឹង​ភាព​សកម្ម​និយម​ដោយ​សន្តិ​វិធីរបស់លោក​។ ក្នុង​ខែមេសាឆ្នាំ​២០១៥​ លោក​ត្រូវបាន​នាំ​ខ្លួន​​ដើម្បី​សាក​សួរ​ទាក់ទងទៅនឹង​ការ​កាប់ឈើ​ខុស​ច្បាប់  ​​ប៉ុន្តែក្រោយ​មក​​ត្រូវបាន​ដោះលែង​វិញនៅ​ថ្ងៃនោះដដែល ។​ ក្នុង​ខែ​កញ្ញា​ ឆ្នាំ​២០១៥ លោក​ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត​ ខណៈកំពុង​ដាក់​ញត្តិ​ទាម​ទារ​ឱ្យ​មាន​ការ​ដោះ​លែង​​សកម្ម​ជន​អង្គការ​មាតាធម្ម​​ជាតិទាំងបីរូប​ដូច​បានរៀប​រាប់ខាង​លើ។  ក្នុង​ករណីនេះ​អាជ្ញាធរ​បាន​ចាប់ខ្លួន​និង​បាន​សួរចម្លើយ​មនុស្ស​ចំនួន​ ១៧ នាក់ ក្នុងនោះរួមមាន​ទាំងអ្នក​ឃ្លាំ​មើល​ការ​តវ៉ា​មក​ពីអង្គការ​​ម្នាក់ផង​។​ ក្រោយ​មកក្រុមសកម្មជនទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ដោះ​លែ​ង​វិញ​នៅថ្ងៃនោះដដែល។[3]​​​  តែទោះ​ជាយ៉ាង​ណា​ លោក​ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត ហើយ​ក្រោយ​មក​​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ពន្ធ​នាគារ​​​ក្នុង​ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​២០១៥ ពីបទកាប់​ឈើ​ដូច​គ្នា​ បើទោះជា​​មាន​សិទ្ធិក្នុងនាម​​​ប្រជា​សហគមន៍ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិចអាច​ប្រើប្រាស់ឈើព្រៃសម្រាប់​សាង​សង់​លំនៅ​ដ្ឋានបានក៏ដោយ​។[4]

            នៅ​ក្នុង​ខែកុម្ភៈ តំណាង​សហជីព​​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​​បន្ទាប់ពី​បាន​ចែកលិខិត​ដល់​កម្ម​ក​ររោង​ចក្រ​ ដែល​បដិសេធ​នូវ​ការលើក​ឡើង​ជុំវិញ​អំពើ​ពុក​រលួយ​ក្នុង​សហជីព​របស់​ខ្លួន​។ សកម្មជន​សហជីព​​ត្រូវបាន​ដោះ​លែង​វិញនៅ​រយៈពេល​ពីរ​ម៉ោង​បន្ទាប់មក ​ក្រោយ​ពីតម្រូវ​ឱ្យ​ចុះ​ហត្ថលេខា​​លើ​ឯក​សារ​សន្យាថាឈប់​ចែក​លិខិត​ដោយ    ពុំមាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល​។[5] ក្នុង​ខែមិថុនា មន្ត្រី​សហជីព​ចំនួន ​៩ រូប​ ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ការ​តវ៉ា​មួយ​ទាម​ទារឱ្យ​មាន​ការ​តម្លើង​ប្រាក់​ឈ្នួល តែក្រោយ​មក​ត្រូវបាន​ដោះ​លែង​វិញ​នៅ​យប់​នោះ​​បន្ទាប់​ពីទទួល​ការ​ “ អប់រំ[6] ”។ វិធីសាស្ត្រ​ចាប់​ខ្លួន​ដោយ​ពុំមាន​ចោទប្រកាន់ ក្រោយ​មក​ដោះ​លែង​វិញ​នេះ (​ជា​រឿយៗធ្វើ​ឡើងបន្ទាប់​ពីបាន​បង្ខំ​ឱ្យ​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​លិខិត​សន្យា​ថានឹង​ឈប់ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​នោះទៀត) បាន​កើត​ឡើង​ជា​ធម្មតា​ទៅ​ហើយ​នៅ​កម្ពុជា។ នេះ​បង្ហាញ​ពីការ​មិន​គោរព​ដល់សិទ្ធិ​សេរីភាព​ខាង​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​ ដូច​ក្នុង​ករណី​នេះ​ជាដើម​ ព្រោះ​ថាជា​រឿយៗ​អាជ្ញា​ធរ​បាន​បំបែក​ ឬ​រារាំង​ការ​តវ៉ា​នានា។ លើស​ពីនេះ ការ​ប្រើវិធី​នេះ​ទៅលើ​សកម្ម​ភាព​ដែល​រៀប​ចំ​ឡើង​ដោយ​សហជីព​បែបនេះ បង្ហាញ​ពី​កង្វះខាត​ការ​គោរព​ដល់​សេរីភាពខាង​​សមាគម។



[1] តាត ឧត្តម ម៉ៃ ទិត្យថារា លោក អាឡិច ៖ ខ្ញុំ​ត្រៀម​ខ្លួន​លះបង់​អាយុ​ជីវិត​ដើម្បី​ប្រទេស​ខ្មែរសារព័ត៌មាន​ភ្នំពេញ​ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១៥។ ព័ត៌មាន​ពិស្តារ​ សូម​ចូល​ទៅ​កាន់​តំណ https://bitly.com/

[2] សូមមើលសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានបន្ទាន់របស់ ...សកម្មជន​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ខណៈ​ ​ដែល​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​ការតវ៉ា​ប្រឆាំងនឹង​សកម្មភាព​បូម​ខ្សាច់​ក្នុង​ខេត្តកោះកុងថ្ងៃទី២៥​ ខែមិថុនាឆ្នាំ២០១៥។ សូមចូលទៅកាន់តំណភ្ជាប់ http://bit.ly/1RxlAXD

[3] ម៉ៃ ទិត្យ​ថារា និងអេល៉ីស “ការ​បង្ក្រាប​នៅ​កោះកុង​” កាសែត ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍  ថ្ងៃទី០៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​ ២០១៥ អាច​ស្វែង​រក​បាន​តាម​រយៈ http://bit.ly/1UoqNVx

[4] អូន ភាពសកម្មជន​សិទ្ធិដីធ្លី​តំបន់​អារ៉ែង​​ត្រូវ​ចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ​ពីបទ​កាប់ឈើ​ខុស​ច្បាប់​” សារព័ត៌មាន​ ខេមបូឌា ដេលី ថ្ងៃទី០៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥។ ព័ត៌មាន​ពិស្តារ​សូម​ចូលទៅកាន់​តំណ ៖ http://bit.ly/1QwEOLF

[5] ដោយ Ben Sokhean  “សកម្មជន​សហជីព៦នាក់ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​ពីបទញុះញង់​ ក្រោយ​មក​ត្រូវបាន​ដោះ​លែង​វិញ​នៅ​ក្រុង​បាវិត​” សារព័ត៌មាន​ ខេមបូឌា ដេលី ថ្ងៃទី០៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១៥ http://bit.ly/1PYBGtI

[6] ដោយ ម៉ិច ដារា “ក្រោយ​ពីចាប់​ខ្លួន​នៅ​ក្រុមហ៊ុន​ផ្គត់ផ្គង់អេឡិចត្រូនិចសាំស៊ុង សកម្ម​ជន​សហជីពទាំង​នោះ​ត្រូវបាន​ដោះលែង​វិញ” សារព័ត៌មាន ​ខេបូឌា ដេលី ថ្ងៃទី០២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៥ http://bit.ly/1N9059m  

សេរី​ភាព​ខាង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ

ការ​បង្ក្រាប​ទៅលើ​គណបក្ស​ជំទាស់​

            ឆ្នាំ​២០១៥ គឺ​ជា​ឆ្នាំ​បង្ក្រាប​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ហើយ​ពេល​ខ្លះ​មាន​ការ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​ទៅលើ​គណបក្ស​     សង្គ្រោះ​ជាតិ​ (“គ.ស.ជ”)។ ​ការព្រម​ព្រៀងផ្នែក​នយោបាយ​​ក្នុង​ការ​បង្កើត​​ឱ្យ​មាន​ “វប្បធម៌​សន្ទនា” ​បាន​ធ្វើ​ឡើងបន្ទាប់ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ថ្នាក់​ជាតិ​ឆ្នាំ​២០១៣ ​ កាន់តែមាន​ការតវ៉ា​ខ្លាំងឡើងនៅពេល​មាន​​ការ​យាយី​ផ្នែក​​តុលាការ​ ការ​នីរទេស​ខ្លួន​ និង​អំពើ​ហិង្សាទៅលើ​​សមាជិក​របស់​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​។

            នៅ​ថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០១៥ សកម្ម​ជន​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​​ចំនួន ​១១ នាក់​​ត្រូវបាន​ផ្តន្ទាទោស​ដាក់​ពន្ធនាគារ​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ ចាប់​ពី ៧ ឆ្នាំ​ ដល់​ ២០ ​ឆ្នាំ ពី​បទកុបកម្ម​ ដោយ​សារ​តែ​ពួក​គេ​មាន​ជាប់ពាក់ព័ន្ធ​ក្នុង​ការ​តវ៉ា​នៅ​ទីលាន​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ ក្នុង​រាជធានីភ្នំពេញ​ កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០១៤។ នៅ​ដើម​ខែសីហា រយៈពេល​ត្រឹម​តែ​ពីរ​ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ​​បន្ទាប់ពី​នាយករដ្ឋ​មន្ត្រី ​​ហ៊ុន​ សែន​ អំពាវនាវ​ឱ្យ​ធ្វើការ​ចាប់​ខ្លួន​បន្ថែម​ សកម្ម​ជន​ គ.ស.ជ ចំនួនបីរូបទៀត​​ត្រូវបានចោទ​ប្រកាន់ពីបទ​ចូល​រួម​ក្នុង​ចលនា​កុបកម្ម​ពាក់​ព័ន្ធនឹង​ការ​តវ៉ា​ដូច​គ្នា​នេះ​។ សាល​ក្រម​នេះ​ប្រកាស​ឡើង​ផ្អែក​ទៅលើ​ភស្តុង​តាង​មិន​គ្រប់គ្រាន់ទាំង​ស្រុង​។ គ្មាន​ភស្តុង​តាង​ដែល​គួ​រឱ្យ​ជឿ​ជាក់​គំាទ្រ​ដល់​អំណះ​អំណាងដែល​​ថាជន​ជាប់ចោទ​​មាន​គម្រោងធ្វើ​​ “ កុបកម្ម ​”​​​ ​ ឬ​ ក៏​ថា អ្នក​ទាំង​ ១១ នាក់​នោះ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​អំពើ​ហិង្សា​​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​​ជំនុំជម្រះ​នោះក៏​ទេ​។

            ក្នុង​ខែសីហា សមាជិកព្រឹទ្ធសភាពីគណបក្ស សម រង្ស៊ី លោក ហុង សុខហួរ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនបន្ទាប់ពីបានបង្ហោះវីដេអូឃ្លីបមួយនៅលើបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ដែលបានបញ្ចូលសន្ធិសញ្ញាកម្ពុជា~វៀតណាមឆ្នាំ១៩៧៩ ក្លែង​ក្លាយ​។ លោកត្រូវបានចាប់ខ្លួនពីបទក្លែងឯកសារ ដោយប្រើឯកសារនេះដើម្បីញុះញង់បង្កឱ្យមាន ចលាចល។ ប៉ុន្តែគ្មានភស្តុងតាងបង្ហាញថាលោកបានផលិតឯកសារនោះឡើយ ហើយការចាប់ខ្លួនរូបលោកនេះជាការ​រំលោភទៅលើអភ័យឯកសិទ្ធិសភារបស់លោក ។ ការ​ចាប់​ខ្លួន​ក្នុង​​ហេតុផល​នយោបាយ​នៅ​លើ​បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ​​សង្គមកើ​ត​ឡើង​​​​កាន់​តែញឹក​ញាប់​នៅ​កម្ពុជា​ ។ ឧទាហរណ៍​ករណី​មួយ​ដែល​កម្ម​ករ​សំណង់​បាន​គំរាម​សម្លាប់​លោក ​សុខ ទូច ​ប្រធាន​ក្រុម​ស្រាវជ្រាវ​ព្រំដែន​នៃ​រាជបណ្ឌិត្យ​សភា​កម្ពុជា​ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេសថៃ​ក្នុង​ពេល​តែមួយ​អាទិត្យ​បន្ទាប់​។[1] ផ្ទុយ​គ្នាទៅនឹង​​ការ​គំរាម​សម្លាប់​​នៅ​លើ​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​របស់លោក​ ផេង វណ្ណៈ អធិការ​រង​នគរ​បាល​រាជ​ធានីភ្នំពេញ​ ដែលបាន​គំរាមសម្លាប់​លោក ​កឹម​ សុខា អនុប្រធាន​គណបក្ស​ សង្គ្រោះ​ជាតិ ដោយ​ពុំមាន​ការ​ចាប់​ខ្លួនឡើយ​ បើទោះ​ជា​លោក​វណ្ណៈ​ត្រូវបាន​សាក​សួរ​ក៏​ដោយ​។[2]​​

            នៅ​ថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា នគរបាល​បាន​ខក​ខាន​ទប់​ស្កាត់​ការ​វាយ​ដំ​ដ៏​ឃោ​រ​ឃៅ​ទៅលើ​​តំណាង​រាស្ត្រ​របស់​គ.ស​​.ជ ពីរ​រូប​ គឺលោក ​ញ៉យ ចំរើន និង​លោក ​គង់ សុភា នៅ​ខាង​ក្រៅ​វិមាន​រដ្ឋ​សភា​ ពី​សំណាក់​អ្នក​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ គ.ស​.ជ ខណៈដែល​មាន​ភស្តុ​តាង​​ដ៏​រឹង​មាំ​បង្ហាញ​ថា​ ការ​វាយ​ដំ​នោះ​ធ្វើឡើង​ដោយ​មាន​ការ​សម្រប​សម្រួល​ ឬ​រៀបចំ​ឡើង​ដោយ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​។ អ្នក​ឃ្លាំ​មើលព្រឹត្តិការណ៍នោះ​​​​មួយ​ចំនួនកំណត់បាន​​អត្ត​សញ្ញាណរបស់​កង​សន្តិសុខ​ និង​​មន្ត្រី​នគរ​បាលនៅ​​ក្នុងចំណោម​ក្រុម​មនុស្ស​កកកុញ​នោះ​ ​​ក្នុង​នោះ​មាន​ទាំង​​    យុវជន​ជាសមាជិកគណបក្ស​ប្រជា​ជន​កម្ពុជា និង​មន្ត្រី​សាធារណៈ​​​ផងដែរ។ ផ្ទុយពីនេះ​​ ក្នុង​អំឡុង​​ការ​តវ៉ានានា​​ក្នុង​​រាជធានី​ភ្នំពេញកន្លងមកតែងតែមាន​​​វត្តមាន​សន្តិ​សុខជា​ច្រើន​ ​ ចំណែកឯក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍នោះបែរជាមាន​ការ​នគរបាលតិចតួចមក​​ឃ្លាំ​មើល ព្រមទាំងមាន​ការ​​ជួយសម្រួល​​​នូវ​ចរាចរណ៍​ទៀត​ផង។ ការ​វាយ​ដំទាំង​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​តែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ​បន្ទាប់ពី​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ​ហ៊ុន សែន​ ព្យាករណ៍​ថានឹង​មាន​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​គណបក្ស​ប្រឆាំងវិញ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលទស្សនកិច្ចទៅ​កាន់​ទីក្រុង​បារីស។[3]

            នៅ​ថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០១៥ សាលាដំបូង​រាជធានីភ្នំពេញ​បាន​ចេញ​ដីកា​ចាប់​ខ្លួន​លោក ​សម រង្ស៊ី ប្រធាន​ គ.ស.ជ ដែលនោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថាធ្វើឡើង​ដោយ​ហេតុផល​នយោបាយ​។[4] នៅ​ថ្ងៃ​ទី១៦ ខែវិច្ឆិកា មេដឹកនាំ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ត្រូវ​បាន​ដក​តំណែង​ជា​សមាជិក​រដ្ឋ​សភាដោយ​គណៈកម្មាធិការ​         អចិន្ត្រៃយ៍​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ដីកា​ចាប់​ខ្លួន​ជា​ហេតុ​ផល​ស្រប​ច្បាប់។ ដីកា​ចាប់​ខ្លួន​នោះ​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​បទ​បរិហារ​កេរ្តិ៍​ដែល​តុលាការបានសម្រេច​ក្នុងឆ្នាំ​២០១១ បន្ទាប់ពីមាន​ការថ្លែង​របស់​លោក ​សម រង្ស៊ី ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៨។​​ មាន​ការ​ចេញ​ដីកា​ចាប់​ខ្លួន​​ភ្លាម​ៗចំពោះ​បទចោទ​នេះ​ ដែល​ករណី​នោះកើត​ឡើង​ជា​ង​៧​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ​ ដែលកើត​ឡើងដំណាល​គ្នា​​នឹង​កា​រគំរាម​​វិធាន​កា​រ​ផ្លូវ​ច្បាប់​ជា​ច្រើន​លើក​ប្រឆាំង​នឹង​លោក​ សម រង្ស៊ី ដែល​បាន​ចេញ​ដោយ​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ហ៊ុន​ សែន​ នាពេល​កន្លង​មក ។ ការ​ចេញ​ដីកា​ចាប់​ខ្លួននេះ​ធ្វើឡើងដោយ​ហេតុផល​នយោបាយ​​ច្បាស់​ក្រឡែត​ និង​បង្ហាញនូវ​ឧទាហរណ៍​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ទៅលើ​​តុលាការ​កម្ពុជា​ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​បន្ត​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​ឧបករណ៍​ដើម្បី​បំបិទ​អ្នក​ជំទាស់នៅ​កម្ពុជា​។ បន្ទាប់ពីចេញ​ដីកា​ចាប់​ខ្លួននោះ​ លោក​ សម រង្ស៊ី នៅ​តែ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កា​រនីរទេស​ខ្លួន​។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នេះ​លោក​ សម រង្ស៊ី​ បាន​រង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ដោយ​​ហេតុផល​នយោបាយ​បន្ថែម​ទៀត​រួមមាន​ ជា​អ្នក​សម​គំនិត​ក្នុង​ការ​ក្លែង​បន្លំ​ឯក​សារ​និង​បទ​ញុះញ​ង់ទាក់​ទិន​ទៅនឹង​ករណី​របស់​លោក ហុង សុខ​ហួ​រ បាន​រៀប​រាប់​មក​ខាង​លើជាដើម។[5]

ការ​ចាប់​ខ្លួនដោយ​សារ​សកម្ម​ភាព​លើ​បណ្តាញផ្សព្វ​ផ្សាយ​សង្គម​

            នៅក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៥ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​បង្ក្រាប​​ខ្លាំ​ងឡើង​​ទៅលើ​សេរីភាព​ខាង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​នៅ​លើ​អ៊ីនធឺណិត​​។ ជាក់ស្ដែង ក្នុង​ខែសីហា ឆ្នាំ​២០១៥ និស្សិត​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​ឆ្នាំ​ទីមួយ​ម្នាក់ ឈ្មោះ​គង់ រ៉ៃយ៉ា​​ ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ដោយ​សារ​តែ​បាន​បង្ហោះ​មតិយោបល់​​នៅ​លើ​បណ្តាញ​សង្គម​ហ្វេស​ប៊ុក​ដោយអំពាវនាវ​ឱ្យ​មាន​    “បដិវត្តន៍​ពណ៌” ។ បដិវត្តន៍​ពណ៌​​បាន​កើត​ឡើង​ក្នុង​តំបន់អាស៊ី​និង​សហភាពស៊ូវៀត​ ហើយ​ជាទូទៅមាន​​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​តវ៉ា​​ដោយ​សន្តិវិធីដឹក​នាំ​ដោយ​និស្សិត​ដើម្បី​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​។[6] លោករ៉ៃយ៉ា​អាច​ប្រឈម​មុខ​ជាប់ពន្ធ​នាគារ​រយៈពេល​ពីរ​ឆ្នាំ​ប្រ​សិន​បើ​រក​ឃើញពិរុទ្ធ​ភាព​ ។ ករណី​ដោយ​ឡែក​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​កើត​ឡើង​ក្នុង​ខែ​កញ្ញា​ ដោយ​និស្សិត​មួយរូប​ទៀត​ឈ្មោះ​ តៅ សាវឿន​ ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ពីបទ​គំរាម​ដាក់​គ្រាប់​បែក​នៅ​ក្នុង​ពិធី​ប្រគល់​សញ្ញាប័ត្រ​ដែល​មាន​ការ​ចូល​រួម​ដោយ​លោក ស ខេង រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ។ លោក​ សាវឿន​ ត្រូវ​បានផ្តន្ទា​ទោស​ដាក់​ពន្ធ​នាគា​ររយៈពេល​ ១៥ ខែ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​ទោស​របស់​លោក​ត្រូវបាន​បន្ថយ​មក​នៅ​ត្រឹម​រយៈ​ពេល​១ខែ​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​សូមអភ័យ​​ទោស​ដោយ​ផ្ទាល់​ចំពោះលោក​ ស ខេង​ តាម​រយៈលិខិត​។[7]​ ការ​ចាប់ខ្លួន​និស្សិតរូបនេះ​​​ពីបទញុះញង់បើទោះ​គ្មាន​ការ​គំរាមកំហែង​​ធ្ងន់ធ្ងរ​ ឬជាក់លាក់​​ធ្វើ​​ឡើង​តាមរយៈពាក្យ​សម្តីរបស់​និស្សិត​រូបនោះក៏ដោយ ដែល​នេះ​បង្ហាញ​ពី​ឥរិយាបទ​​ខឹង​សម្បារ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ទៅលើ​មតិ​ជំទាស់​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៥ ។​         ខណៈ​ដែល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ថ្នាក់ជាតិកាន់​​តែ​រំកិលជិត​មក​ដល់ ភាព​សកម្ម​និយម​បែប​នេះគេ​​រំពឹង​ថាអាចនឹង​មានការកើន​ឡើង​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ចាប់ខ្លួន​​កាន់​តែច្រើន​​​ដោយ​សារ​តែ​ការ​បញ្ចេញ​គំនិតជំទាស់​របស់​ពួកគេ​។

 

សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់​ស្តីពីឧក្រិដ្ឋកម្មតាម​ប្រព័ន្ធ​បច្ចេក​វិទ្យា

​សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់​ស្តីពី​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​តាម​ប្រព័ន្ធ​បច្ចេក​វិទ្យា​បានក្លាយ​ជា​ឧបករណ៍​​​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​សម្រាប់  រដ្ឋាភិបាលក្នុង​ការទប់​​ស្កាត់​កិច្ច​សន្ទនា​បើក​ចំហនិងការ​​​​ផ្លាស់​ប្តូរ​គំនិតយោបល់រិះគន់ដោយ​សេរី​​​​នៅ​កម្ពុជា​។    សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះបាន​បែក​ធ្លាយ​នៅ​​​​ខែកក្កដា ក្នុង​ឆ្នាំ​នេះ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាល​បានអះ​អាង​​ថា​សេចក្តី​ព្រាង​នេះមិនមែន​ជា​ការ​ងារ​អាទិភាពក្នុង​​ឆ្នាំ​២០១៤ នោះឡើយ។ នាពេលកន្លងមក​ ម...ក​​ ធ្លាប់បាន​លើក​ឡើង​ពី​ក្តី​បារម្ភ​របស់​ខ្លួន​ជុំ​វិញ​ការ​តាក់តែង​​ច្បាប់​ស្តីពីឧក្រិដ្ឋកម្ម​តាម​ប្រព័ន្ធ​បច្ចេ​កវិទ្យា​ដែល​ខ្វះ​តម្លា​ភាព​ យុត្តិធម៌ ​តាក់​តែង​ឡើង​ដោយ​ពុំមាន​ការ​ចូលរួម​ពិនិត្យ​​ពី​សាធារណជន​។[8] មាត្រា​ដែល​មាន​ភាព​ចម្រូង​ចម្រាស​បំផុត​ក្នុង​សេចក្តីព្រាង​លើក​ដំបូង​គេ​នោះ​គឺ​មាត្រា​ ២៨ ​មាន​គោល​បំណង​ការពារ “​សុចរិតភាព” ​នៃព្រះ​រាជាណាចក្រកម្ពុជា​ មាន​ន័យ​ថា​ មាត្រា​នេះ​មាន​វិសាលភាព​អនុវត្តយ៉ាង​​ទូលំទូលាយ​ ។ ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ដែល​បណ្តាញ​សង្គមហ្វេស​ប៊ុក​ និង​ប្លុក​កំពុង​តែ​ត្រូវបានគេប្រើ​ប្រាស់​យ៉ាង​ពេញនិយម​សម្រាប់​​ពិភាក្សាអំពី​បញ្ហា​នយោបាយ​ មាត្រា​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​និង​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​ជា​ច្រើនព្រួយ​បារម្ភ។  ក្រៅតែពីអនុញ្ញាតិឱ្យ​​មាន​ការ​ពិភាក្សាពីគំនិតយោ​បល់​​និងមតិ​​រិះ​គន់នានា រដ្ឋាភិបាល​​បាន​​ព្យាយាម​លាក់​​បាំង​នូវ​គំនិត​យោបល់ជំទាស់ផង​ដែរ។ ឥរិយាបទ​ផ្តាច់​ការ​នេះ​ទំនងនឹង​នាំ​ឱ្យ​មាន​ទោមនស្ស​ខ្លាំងឡើង ​ហើយ​ជា​ចុង​ក្រោយទំនងជាផ្ទុយ​​ទៅនឹងគោល​​បំណង​រក្សា​សន្តិភាពនិង​ស្ថិរ​ភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅវិញ​។[9]

            ទោះ​បី​ជា​កំណែនៃសេចក្ដី​ព្រាងច្បាប់ចុង​ក្រោយ​បង្អស់បាន​លុប​មាត្រា​នេះ​ចេញក៏​ដោយ​ ​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​ទូរគមនាគមន៍​​លោកមាស ពូ បាន​ថ្លែង​នាពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ថាច្បាប់​នេះ​នៅ​តែ​មាន​បំណង​ការ​ពារ​“កិត្តិយស​ ​” របស់​រដ្ឋាភិបាល​និងមិន​ឱ្យ​មាន​ការ​ “ ប្រមាថ ” ទៅលើ​រដ្ឋាភិបាល ។[10] ក្នុង​ន័យ​នេះហាក់​ដូច​ជា​គូស​បញ្ជាក់​ពី​ចេតនា​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​ព័ត៌មាននិងមតិយោបល់ដដែល​។ ប្រាក​ដណាស់​ជា​រឿងសម​ហេតុ​ផល​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ដាក់កំហិត​​ទៅលើ​សកម្ម​ភាព​មួយ​ចំនួន​​នៅ​លើ​បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិត ​ដូច​ជា​ការ​រឹត​ត្បិត​ទៅលើ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​​រូប​ភាព​អាសអាភាស​របស់​កុមារ​​ និង​ការបោក​បន្លំ​នៅ​លើ​អ៊ីនធឺណិត​ដែលចំណុច​ទាំង​ពីរ​នេះ​ចាំ​បាច់និង​មាន​ ​ប្រយោជន៍នៅក្នុង​​សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់​នេះ។ ប៉ុន្តែ​ដូច​បានលើក​ឡើង​ខាង​លើ​ គោល​បំណង​​ចម្បង​បំផុត​នៃ​ច្បាប់​នេះនៅ​តែ​មាន​បំណងតែម្យ៉ាងក្នុងការគ្រប់​គ្រងលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត​ឲ្យ​តឹង​រ៉ឹង ​​​ដូច្នេះ​នេះ​ទំនង​ណាស់​ថាកំណែចុង​ក្រោយបង្អស់​​នៃ​ច្បាប់​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​បក​​ស្រាយ​​ទូលំទូលាយ​ដោយ​ផ្តល់​អំណាច​ដល់​​រដ្ឋាភិបាល​ខ្លាំងឡើង​ដើម្បី​ចាប់​ខ្លួននិង​ផ្តន្ទា​ទោស​ទៅលើ​បុគ្គល​ដែល​មិន​យល់ស្រប​តាម​គោល​ជំ​ហ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​លើ​បញ្ហា​នានា។

 

ច្បាប់​ស្តីពីការ​បោះ​ឆ្នោត​

            ក្នុង​ខែមីនា ឆ្នាំ​២០១៥ ច្បាប់​ស្តីពីការ​រៀប​ចំ​និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​គណៈកម្មាធិការជាតិ​​រៀប​ចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោតនិង​ច្បាប់​ស្តីពីការបោះ​ឆ្នោត​​ជ្រើ​ស​តាំង​តំណាង​រាស្ត្រ​ត្រូវបានរដ្ឋ​សភា​អនុម័ត​មាន​គោ​ល​បំណង​​​ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​​ ​បរិយាកាស​នយោបាយ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​យុទ្ធ​នាការ​បោះ​ឆ្នោត​​។ ច្បាប់​នេះ​ផ្តល់​នូវ​វិសាល​ភាព​​ធំធេងដល់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់ទៅលើ​​ក្រុម​អង្គការដែល​មាន​និន្នាការ​​លម្អៀង​ ឬ​ “ ​​ញុះញង់ ​” ដោយ​ផ្ទាល់​ទៅលើ​គណបក្ស​នយោ​បាយ​ណាមួយ។ ច្បាប់នេះ​ថែម​ទាំងហាម​ប្រាម​ការ​រិះ​គន់​ទៅលើ​មន្ត្រី​រៀប​ចំការ​បោះ​ឆ្នោត​និង​នគរបាល​ដែល​ទទួលខុស​ត្រូវ​លើ​នីតិវិធីបោះ​ឆ្នោត​។ ទាក់ទិននឹង​​ការ​​រឹត​ត្បិត​ទាំង​នេះ​​កំពុង​តែធ្វើឱ្យ​មានការ​ប៉ះ​ពាល់​ធំ​ធេង​​ ដោយសារថា​​ច្បាប់​នេះ​មាន​អានុភាព​រារាំង​​​​អ្នក​វិភាគ​ការ​បោះ​ឆ្នោតនិង​អង្គការ​តស៊ូមតិ​​ពីការ​ឃ្លាំ​មើល​ការ​បោះ​ឆ្នោតឱ្យ​មាន​​ប្រសិទ្ធ​ភាពដើម្បី​ធានា​​អព្យាក្រឹត្យ​ភាពនិង​ដំណើរ​ការ​ត្រឹម​ត្រូវ​។​​ បើ​ទោះ​ជា​​មាន​ការគូស​បញ្ជាក់ជាក់​លាក់​​​ទាំង​នេះអំពីអព្យាក្រឹត្យ​​ភាពយ៉ាង​ណា​​ក៏​ដោយ​ ក៏មន្ត្រី​កម្លាំង​សន្តិសុខ​និង​មន្ត្រី​តុលាការ​​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ចូ​ល​រួម​ក្នុងសកម្មភាព​យុទ្ធ​នាការ​របស់​គណបក្ស​នយោបាយ​ ​។

 

សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់​ស្តីពីទូរគមនាគមន៍

            ច្បាប់​ស្តីពីទូរគមនាគមន៍នេះ​​អាច​​​ផ្តល់​យុត្តិកម្មថាជា​​គោល​ការណ៍​ ព្រោះ​ថា​ច្បាប់នេះបង្កើត​ឡើងក្នុង​គោល​បំណង​ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​​​ក្រុម​ហ៊ុន​ទូរគមនាគមន៍​នៅ​កម្ពុជាឱ្យ​​ការ​ពារអតិថិជន​​។ ប៉ុន្តែ​ជាក់​ស្តែង​សេចក្តីព្រាងនេះ​គឺជា​ជ័យ​ជម្នះ​មួយ​ផ្សេងទៀត​​របស់​រដ្ឋាភិបាល ដែលនេះជាការប៉ុនប៉ងជាក់​ស្ដែង​ដើម្បី​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់គ្រង​​ប្រជាពលរដ្ឋ​​កម្ពុជា​។ ការបារម្ភ​ពិតប្រាកដនោះគឺ​​បទប្បញ្ញត្តិដែល​​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​​រដ្ឋាភិបាល​គ្រប់គ្រង​ក្រុម​ហ៊ុន​ផ្តល់​   សេវាទូរគមនាគមន៍ក្នុង​​​បំណងដើម្បី “ ផល​ប្រយោជន៍ សន្តិសុខជាតិ​ ស្ថិ​រភាព ឬ សណ្តាប់​ធ្នាប់​សាធារណៈ[11]” ​មាន​អំណាច​ទូលំទូលាយ ដែល​ជា​ការ​​​រំលោភ​ទាំង​ស្រុង​ទៅលើ​សិទ្ធិ​ឯក​ជនភាព។ ​ការ​បំពារ​បំពាន​​​​ស្រដៀង​គ្នានេះ​ទៅ​លើ​សិទ្ធិ​ឯក​ជនភាព​តាម​រយៈ​​ការ​រក្សាទុក​ទិន្នន័យ​និង​ការ​កំណត់​លក្ខខណ្ឌផ្លូវ​​ច្បាប់ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អាចចូល​ទៅកាន់​ទិន្នន័យ​របស់ប្រជា​ពលរដ្ឋបាន​ ​។[12] អ្ន​ក​រិះ​គន់បាន​លើក​ឡើង​ថាច្បាប់នេះ​កំណត់​ទោស​​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ហើយធ្វើ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អាច​គ្រប់គ្រងក្រុម​ហ៊ុ​ន​ផ្តល់​សេវា​អ៊ីន​ធឺណិត​ ដែល​នេះ​​អាច​បង្អាក់​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ និង​ការវិនិយោគក្នុង​វិស័យ​ទូរគមនាគមន៍។[13] ​​​ការ​ចាប់​ខ្លួន​ក្រោម​ហេតុផល​នយោបាយ​ជាច្រើននៅ​កម្ពុជា​នាពេល​ថ្មីៗនេះបង្ហាញពីរបត់​​គួរ​ឱ្យ​ព្រួយ​បារម្ភ ​។



[1] ដោយ អូន ភាព​ “បុរស​ម្នាក់​ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ពីបទគំរាម​សម្លាប់​លោក ​សុខ​ ទូច​” សារព័ត៌មាន​ ខេមបូឌា ដេលី ថ្ងៃទី០៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​២០១៥ http://bit.ly/1Rn0ywp

[2] ដោយប៊ុត រស្មីគង្គា និង​តាំង​ វីដា “ បុរស​ដែល​គំរាម​សម្លាប់លោក​សុខ ទូច​ ត្រូវ​បាន​តុលាការ​ចោទប្រកាន់” សារព័ត៌មាន​ ភ្នំពេញ​ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃទី០៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥ http://bit.ly/1mXE0VZ

[3] សេចក្តីថ្លែងការណ៍​រួម ៖ “សង្គម​ស៊ីវិល​ថ្កោល​ទោស​ទៅលើ​ការ​ប្រើអំពើ​ហិង្សា​ទៅលើ​តំណាង​រាស្ត្រ” http://bit.ly/1Zopxik

[4] សេចក្តីថ្លែងការណ៍​រួម ៖ “សង្គម​ស៊ីវិលថ្កោល​ទោសចំពោះ​​ការ​បង្ក្រាបទៅលើ​គណបក្ស​ជំទាស់ និង​បង្ហាញ​ក្តីបារម្ភចំពោះ​ការ​គំរាម​កំហែង​ដល់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ” http://bit.ly/1RoSb3o

[5] ដោយ គុច ណារ៉ែន​ “សម រង្ស៊ី​មិនបាន​​ចូល​ខ្លួន​ឆ្លើយ​បំភ្លឺ​នៅ​តុលាការក្រោមការ​ចោទ​ពីបទ​សម​គំនិត​” សារព័ត៌មាន​ ខេមបូឌា ដេលី ថ្ងៃទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៥ http://bit.ly/1lckvbb

[6] ពេជ្រ​ សុធារី និស្សិត​ម្នាក់​​ត្រូវ​ចាប់​ឃុំ​ បន្ទាប់ពី​ប្រកាស​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​ពណ៌” សារព័ត៌មាន​ ​ភ្នំពេញ​ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៥។ ព័ត៌មាន​ពិស្តារ​សូម​ចូល​ទៅកាន់តំណ៖ http://bit.ly/1JuUo8z

[7] ដោយប៊ុត រស្មីគង្គា និង​តាំង​ វីដា “និស្សិតដែល​គំរាម​ដាក់គ្រាប់បែក​ត្រូវ​បាន​ដោះ​លែង​វិញ​” សារព័ត៌មាន​ ​ភ្នំពេញ​ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃទី០២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥ http://bit.ly/1SjJMys សិទ្ធិ​ដី​ធ្លី

សិទ្ធិ​ដីធ្លី​នៅកម្ពុជា ​មិនទទួល​​បាន​ការ​ការ​ពារ​​​បាន​ល្អប្រសើរនៅ​ឡើយ​ បើ​​ទោះជាមាន​​រយៈពេល​ ១៤ ​ឆ្នាំ​​ទៅហើយ​ក៏​ដោយ​ បន្ទាប់ពី​ការ​អនុម័ត​​​ច្បាប់ភូមិ​បាលឆ្នាំ ២០០១ ​ ​។ បញ្ហាពាក់ព័ន្ធជាមួយ​​កម្ម​សិទ្ធិ​​ដីធ្លី​​កើត​ឡើង​ជាទ្រង់​ទ្រាយធំ​​នៅពេល​ដែល​ដីធ្លី​មិន​ត្រូវ​បាន​ការពារ​ឱ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​​​តាមរយៈប័ណ្ណកម្ម​សិទ្ធិ​ ។ បញ្ហានេះ​កើត​ឡើង​ទៅលើ​​​ដីដែលបាន​កាន់កាប់​ ឬ បាន​ធ្វើ​ស្រែ​ដោយ​ពល​រដ្ឋ​​ (ជា​ទូទៅ​កសិករ​នៅ​តាម​ទីជន​បទ​ឬ​សហគមន៍​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​) ដែលមិន​ទាន់​​បានវាស់វែង និង​ចេញ​ប័ណ្ណ​កម្ម​សិទ្ធិ​ផ្លូវ​ការ​នៅ​ឡើយ​​។ ប្រសិន​បើ​ដី​​គ្មាន​    ប័ណ្ណ​កម្ម​សិទ្ធិ​ផ្លូវ​ការ​ទេនោះ ​នឹង​​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ដី​កម្ម​សិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ ​ដូច្នេះរដ្ឋ​​អា​ចយក​ដីនោះ​ផ្តល់ជា​សម្បទាន​ដី  សង្គម​កិច្ច ឬសម្បទាន​ដី​សេដ្ឋកិច្ចបាន​។

            ​ជាញឹក​ញាប់​សម្បទាន​ដីសេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវបាន​ប្រគល់ទៅ​ឱ្យ​ក្រុម​ហ៊ុន​អន្ត​រជាតិ​ និងធុរជន​ខ្មែរដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ (និង​អ្នក​នយោបាយ​) ដោយ​បាន​​រំលោភ​ទៅលើ​ដីធ្លី​ដែល​សហគមន៍​កំពុងតាំង​ទីលំនៅ​។ ក្នុងបរិបទនេះ​​ ​សហគមន៍នានាតែង​រង​ការ​បណ្តេញ​ចេញ​ដោយ​បង្ខំ​ពីដីធ្លី​​​ដែល​​ពួកគាត់​បាន​រស់នៅ​​ដោយសុខ​សាន្ត​​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​កន្លង​មកហើយ​ ដោយពុំមានសំណង​ ឬ ​ការ​ប្រឹក្សា​យោបល់​ឡើយ​។ យន្តកា​រ​ដោះ​ស្រាយ​ទំនាស់គ្មានប្រសិទ្ធភាព​ទាល់​តែសោះ​នៅ​កម្ពុជា​ ដោយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជា​ច្រើន​មិន​បានជ្រាបច្បាស់អំពី​​​​យន្តការដែល​មាន​ស្រាប់នេះ​ ដូច្នេះពួកគាត់​​គ្មាន​ឥទ្ធិ​ពល​​អ្វីដើម្បីការពារសិទ្ធិ​ដីធ្លីរបស់​ខ្លួន​នោះទេ។​

        ករណី​ទំនាស់​ដីធ្លី​មួយ​​ចំនួន​​នៅ​មិន​ទាន់​ត្រូវបាន​ដោះ​ស្រាយ​​នៅ​​កម្ពុជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​នេះ​។ សហគមន៍​បុរីកីឡា​​ប្រារព្ធ​យុទ្ធនាការ​លើក​ទី ៤ ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ​២០១៦ ដើម្បី​ទាមទារ​សំណង​និង​ដំណោះ​ស្រាយ​ចំពោះការ​បណ្តេញ​ពួកគាត់ចេញពីដីធ្លី​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១២។ ខណៈគ្រួសារ​មួយ​ចំនួន​​បាន​ទទួល​សំណង គ្រួសារ​មួយ​ចំនួន​ផ្សេង​ទៀត​បាន​បដិសេធក្នុង​ការ​ទទួល​យក​សំណងមិន​សមរម្យជា​ថ្នូ​រនឹង​​ការ​ប្តូរ​ទីលំនៅ​ ឬ​សំណង​ដ៏​ស្តួច​ស្តើង​។ ម្យ៉ាង​ទៀតខណៈ​មាន​ការ​កែលម្អ​នូវ​ហេដ្ឋា​រចនាសម្ពន្ធ​​ទូទាំង​ប្រទេស​និង​តម្រូវការកើនឡើង​ចំពោះ​ធនធានធម្ម​ជាតិ ​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ដែល​កំពុង​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដាច់ស្រយាល​ និង​តំបន់​ដែល​សម្បូរដោយ​ធន​ធាន​ធម្ម​ជាតិ​​កំពុងខិត​ខំ​​ការ​ពារ​ដីធ្លី​​ដូន​តា​របស់​ពួកគាត់ និង​ស្វែងរក​​​ការ​ការពារ​តាម​ផ្លូវ​ច្បាប់​ចំពោះ​​​ដីធ្លីរបស់​ពួកគាត់តាមរយៈ​ប្លង់​កម្ម​សិទ្ធិនៅ​ថ្នាក់​ឃុំផង​ដែរ​ ​។

​សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌

កង្វះ​ឯក​រាជ្យ​ភាព​នៃប្រព័ន្ធតុលាការ

            សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការ​ជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌​​មិន​ត្រូវបាន​ការ​ពារឱ្យ​​បាន​​​ត្រឹម​ត្រូវ​នៅ​ឡើយ​នៅ​កម្ពុជា។ ជាញឹក​ញាប់គ្មាន​​ភស្តុង​តាងគ្រប់​គ្រាន់​​ក្នុង​​ដំណើរការផ្នែកនីតិវិធី​តុលាការ ព្រម​ទាំង​កង្វះ​ឯក​រាជ្យ​ភាព​នៃប្រព័ន្ធ​​តុលាការ​ពី​ស្ថាប័ន​ផ្សេងទៀត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​។ ការ​ចាប់​ខ្លួន​ជាញឹក​ញាប់​ធ្វើ​ឡើង​តាម​​សំណើ​របស់​នាយករដ្ឋ​     មន្ត្រី​ ហ៊ុន សែន​ ឬ ​ឥស្សរជន​នយោបាយផ្សេងទៀត​។ ថ្លែងនាពេល​ថ្មីៗនេះអំពី​​បណ្តាញផ្សព្វ​ផ្សាយ​សង្គម​ ​លោកនាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ​ហ៊ុន​ សែន​ ​​បាន​គំរាមអ្នក​ប្រើបណ្តាញ​នេះថា​ «​មិន​គួរ​ប្រើ​ពាក្យសម្តី​មិន​ល្អប្រមាថ​ទៅលើ​រូប​លោក​ឡើយពីព្រោះ​លោក​អាច​ចាត់វិធាន​ការ​ចាប់​ខ្លួន​លើ​បុគ្គល​ដែល​ប្រមាថ​លោក​ទាំង​នោះ​បាន​»។[1] ឥរិយាបទ​នេះ​​គឺបង្ហាញ​​​ពី​ការ​ចូល​ជ្រៀ​ត​ជ្រែក​នយោបាយ​ក្នុង​​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់និង​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​នៅកម្ពុជា​។

            នៅ​ពេល​បុគ្គលណាមួយជាប់ពាក់​ព័ន្ធរឿង​​ក្តី​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​ ជាញឹក​ញាប់​កង្វះអង្គច្បាប់ក្នុង​ការ​ជំនុំ ជម្រះ។ ជាក់​ស្តែងក្នុង​​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០១៥ មាន​ការ​ជំនុំជម្រះ​ក្តី​ទៅលើ​សកម្ម​ជន​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ដែល​ជាប់​ពន្ធនាគារចំនួន​ ១១ នាក់​​បន្ទាប់ពី​មាន​ការ​​តវ៉ា​ជា​សាធារណៈមួយ​ គ្មាន​ការបង្ហាញ​ភស្តុង​តាង​ ​ហើ​យ​ចៅ​ក្រមបានចូល​បន្ទប់ប្រជុំ​​​ពិភាក្សា​សម្រេច​តែរយៈពេល​ ១៥​ នាទី​ប៉ុណ្ណោះ​រួចត្រឡប់មកវិញប្រកាសពិរុទ្ធភាព​តែម្តង។[2] ករណីដែល​​កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៥ នៅ​កម្ពុជាគឺ​បង្ហាញ​ពីការវិវឌ្ឍ​ដ៏​សំខាន់ដែលចាំ​បាច់​ក្នុង​ការ​ធានានូវ​ប្រព័ន្ធ​ យុត្តិធម៌គោរព​ដល់​​សិទ្ធិ​និង​ដំណើរ​ការនីតិវិធីត្រឹម​ត្រូវ។ បញ្ហា​សិទ្ធិ​ជំនុំជម្រះបាន​ផ្តោត​ជាខ្លាំង​ទៅលើ​ប្រជាសហគមន៍​ជា​ច្រើន​ដែល​ប្រឹង​ប្រែង​ធ្វើកា​រ​ជំទាស់​ទៅ​​នឹង​សេចក្តីសម្រេច​របស់​រដ្ឋាភិបាល ​និង​ជំទាស់ទៅ​​នឹង​គោល​នយោបាយ​ដែលមាន​​លក្ខណៈ​រឹត​ត្បិត​នៅ​កម្ពុជា​។​ សកម្ម​ជន​ដែល​​​ធ្វើ​សកម្ម​ភាពបែប​នេះ​ប្រឈមជាខ្លាំង​ដល់សុវត្ថិភាព​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ហើយ​ប្រសិន​បើ​ពួកគាត់​ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួននោះនឹង​គ្មាន​ការ​ធានា​នូវ​ការ​ជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិ ធម៌​ឡើយ ។ ដូច្នេះ​ស្ថាន​ភាព​នេះកាន់តែធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ការ​រំលោភ​​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ផ្សេង​ទៀត។

 

កង្វះ​សមភាព​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ច្បាប់ ៖ ការ​បន្ត​និទណ្ឌភាព

           

            ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៥ យើង​​ពុំ​ឃើញ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង​នូវ​វប្បធម៌​និទណ្ឌភាពនៅកម្ពុជានោះនៅ​​ឡើយ​​។ ករណី​ជា​ច្រើន​នៅ​មិន​ទាន់ត្រូវ​បាន​ដោះ​ស្រាយឱ្យ​ដាច់​​ស្រឡះ ​​ដោយ​សារ​តែ​​​កង្វះ​ឆន្ទៈ​ផ្នែក​នយោបាយ​។ នេះ​   បណ្តាល​ឱ្យ​ជន​ល្មើស​រួច​ផុត​ពីការ​ទទួល​ទោស​​ ព្រម​ទាំងជន​រង​គ្រោះនិង​គ្រួសារមិន​​ទទួល​បាន​យុត្តិធម៌ទៀត​ផង​​។ ឧទាហរណ៍​ដូច​ជា​ករណី​យុវជន​ ខឹម សុផាត​ អាយុ​ ១៦ ​ឆ្នាំ ដែល​បាន​បាត់​ខ្លួន​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ការ​តវ៉ា​របស់​កម្ម​ករ​កាត់ដេរ​ ​ហើយ​បើ​យោង​តាម​សាក្សីម្នាក់និយាយ​ថា​យុវជន​​នោះ​ត្រូវបាន​បាញ់​សម្លាប់។ រហូត​មក​ទល់​ពេល​នេះ​ពុំមានការ​ស៊ើប​អង្កេត​ប្រកប​ដោយ​តម្លាភាព​ឡើយ​ក្នុង​ករណីនេះ​​។ ជន​រងគ្រោះ​ផ្សេង​ទៀត​​​​​​​នៃ​ការ​ប្រើអំពើ​ហិង្សា​ពីសំណាក់កម្លាំង​រក្សាសន្តិសុខ​គឺ​កញ្ញា​ គីម ផលលាភ​ អាយុ ​២៥ ​ឆ្នាំ​ ជាកម្ម​ករកាត់ដេរ​ត្រូវបាន​សម្លាប់នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ​។ មាន​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​ផ្ទៃក្នុងមួយពី​សំណាក់​នគរ​បាល​ក្នុង​ករណី​នេះ​​ ប៉ុន្តែ​គ្មាន​លទ្ធផល​ណាមួយ​បង្ហាញ​ឡើងនោះទេរហូតមកទល់ពេលនេះ។  គ្រួសារ​នៃ​ជន​រង​គ្រោះ​ទាំង​នេះ​និង​ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើន​នាក់​ផ្សេងទៀតកំពុង​រង​​ចាំ​លទ្ធផល​និង​យុត្តិធម៌។[3]​​

            វប្បធម៌និទណ្ឌភាព ​និង​អំពើពុករលួយ​ដ៏​រាល​ដាល​នៅ​កម្ពុជា​អនុញ្ញាតឱ្យ​​បុគ្គល​ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ស្និទ្ធជាមួយ​ជន​មាន​អំណាច និង​បុគ្គល​ដែល​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​បង្គាប់​បញ្ជា​​របស់ជនទាំងនេះអាចបិទ​បាំងនូវទង្វើរបស់ពួកគេបាន​​មិន​ឲ្យ​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហាលំបាកដោយ​សារ​សកម្ម​ភាព​របស់ខ្លួន​។ និទណ្ឌ​ភាពក៏​​ប៉ះ​ពាល់​ផង​ដែរដល់ការ​អភិរក្ស​និង​ការ​ចាត់​ចែង​ដី​ធ្លី​នៅ​កម្ពុជា​។ ​ ​មន្ត្រី​មាន​អំណាច​និង​ធុរជនដែល​​គ្រប់គ្រងសម្បទាន​ដីសេដ្ឋកិច្ច​ជា​ច្រើន​ ជាញឹក​ញាប់​ពួកគេ​មិន​ត្រូវបាន​កាត់​ទោស​ ឬ​សូម្បីតែស៊ើប​អង្កេតទៅលើករណីរំលោភបំពានសិទ្ធិ​​ដីធ្លីរបស់​សហគមន៍​មូលដ្ឋាន​។ ជាក់​ស្តែង​​​គឺ​ករណីវិវាទដ៏​​រ៉ាំរ៉ៃនៅ​បុរីកីឡាដូច​បាន​រៀប​រាប់មកខាង​ជាដើម។​

            ផលប៉ះពាល់​នៃករណី​និទណ្ឌ​ភាព​នៅ​កម្ពុជា​គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ការ​បដិសេធ​ក្នុង​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​របស់​អាជ្ញា​ធរ​រារាំង​ពល​រដ្ឋ​សាមញ្ញក្នុង​ការ​ទទួលបាន​​យុត្តិធម៌​ និង​បង្កើត​នូវ​បរិយាកាស​​ភ័យ​ខ្លាច​ ដែល​ជន​មាន​អំណាច​អាច​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​ដោយ​ពុំមាន​ការផ្ដន្ទាទោស។ ប្រការនេះ​កាន់​តែ​បន្ថែម​ឥទ្ធិ​ពល​ដល់​ជន​មានអំណាច​ និង​អាជ្ញា​ធរ​ ដោយ​កាត់​បន្ថយ​នូវ​លំហ​សម្រាប់ពលរដ្ឋ​សាមញ្ញ​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​នូវ​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​។



[1] ពេជ្រ​ សុធារី “លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ព្រមាន​អ្នក​ប្រើ​ហ្វេសប៊ុក​ឲ្យ​ប្រយ័ត្ន” កាសែត ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៥។ ព័ត៌មាន​   ពិស្តារ សូមចូល​ចុចលើតំណ ៖ http://bit.ly/1lZTUhW

[2] អង្គការ​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស “អំពាវនាវ​ឱ្យ​ធ្វើការ​ដោះលែង​សកម្ម​ជន​ទាំង​១១នាក់ជាបន្ទាន់ដោយ​គ្មាន​លក្ខខណ្ឌ” ថ្ងៃទី២១ ខែ      កក្កដា ឆ្នាំ២០១៥។ ព័ត៌មាន​ពិស្តារ សូម​ចុច​លើ​តំណ  http://bit.ly/1OYu77i

[3] ព័ត៌មាន​ពិស្តារ សូម​ចូល​ទៅកាន់គេហទំព័រ​របស់ ម.ស.ម.ក បង្ហាញអំពីសាវតាររបស់ជន​រងគ្រោះ​នៃករណីនិទណ្ឌ​ភាពឆ្នាំ​២០១៥​ តាម​រយៈតំណ http://bit.ly/1PXAP82

​សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា​

ចំពោះ​សិទ្ធិ​របស់​ក្រុមស្ត្រី​ស្រលាញ់ស្ត្រី បុរសស្រលាញ់បុរស អ្នកស្រលាញ់ទាំងពីរភេទ និងអ្នកប្តូរភេទ   ​(“អ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា”)   រដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញនូវ​ការ​បើក​ទូលាយ​ចំពោះ​លទ្ធ​ភាព​នៃការ​អនុវត្ត​​​កំណែ​ទម្រង់​​​ផ្នែក​ច្បាប់​និង​សង្គម​សម្រាប់​ក្រុមអ្នក​ស្រលាញ់​ភេទដូចគ្នា​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៥​ ។ បច្ចុប្បន្ននេះ​មិនមានច្បាប់ប្រឆាំង​​ការ​រើសអើងទៅលើអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នាឡើយ ហើយ​ក៏​​​មិនមានច្បាប់ចែងឲ្យ​បានច្បាស់លាស់អំពីសិទ្ធិស្មើភាពរបស់អ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នាផងដែរ។​ ជាការពិតណាស់ នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​អនុញ្ញាតដល់​អាពាហ៍ ពិពាហ៍ភេទ​ដូច​គ្នា  ទោះបីជាមិនទាន់មាន​ច្បាប់ចែងឱ្យ​បាន​​ច្បាស់លាស់​ក៏ដោយ។ ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​ទៅនឹង​​ការ​លើក​ឡើង​របស់​ ម.ស.ម.ក ក្នុង​ការ​បង្កើត​ច្បាប់នេះ រដ្ឋាភិបាល​បាន​លើក​ឡើង​ថា រដ្ឋាភិបាល​​បើក​ឱ្យ​មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់ស្រប​ច្បាប់នូវ​​អាពាហ៍​ពិពាហ៍ភេទ​ដូច​គ្នា​​និង​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ដល់​ក្រុម​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​​បន្ត​យុទ្ធ​នាការ​ ប្រសិន​បើ​ពួកគេ​ចង់​ឱ្យ​មាន​ច្បាប់នេះ​។[1] ករណីនេះមិន​ទាន់​ប្រាកដថាតើច្បាប់នោះពិត​ជា​ត្រូវ​បង្កើតឡើងក្នុង​ឆ្នាំ២០១៦ នៅ​កម្ពុជាឬយ៉ាងណានោះទេ។

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា ស្ថានភាព​បាន​ប្រឈម​ដោយ​ក្រុម​អ្នក​ស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា​នៅ​តែមាន​សភាព​លំបាក និង​គ្មាន​តុល្យ​ភាព​។ ក្រុម​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​នៅ​តែ​ជួប​ប្រទះ​នឹង​ការ​រើស​អើង​ខ្លាំង​​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍​។ ​គ្រួសារប្រកាន់នូវ​ប្រពៃណីដ៏​តឹង​រឹង​ក្នុងសង្គម​កម្ពុជា​​ និង​មាន​សម្ពាធ​ខ្លាំង​ទៅលើ​យុវជនក្នុង​ការ​​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ និងការ​​មាន​កូន​។ ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់ ម.ស.ម.ក ក្នុង​ឆ្នាំ​​២០១៥ ទៅលើ​អ្នក​ស្រលាញ់ភេទ​ដូច​គ្នា​នៅ​តាមសាលារៀន​បង្ហាញ​ថា​ ៦២,៧១% នៃ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទដូច​គ្នា​ដែល​ចូល​រួម​ការ​អង្កេត​បាន​រាយការណ៍​ថា​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លុត​។ ក្នុង​ចំណោម​​អ្នក​ដែល​ធ្លាប់​ទទួល​រង​ការ​សម្លុត​ទាំងនោះ ៩៣,៥៩% បាន​ថ្លែង​ថា​ពួកគេ​រង​ការ​សម្លុត​ដោយ​សារ​តែ​និន្នាការ​ភេទនិង​អត្ត​សញ្ញាណ​យេនឌ័រ​ ឬការ​បង្ហាញ​នូវ​ទំនោរ​យេន​ឌ័រ​របស់​ខ្លួន​។[2] ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់ ម.ស.ម.ក បង្ហាញ​ថា ការ​ខក​ខាន​ជា​លក្ខណៈប្រព័ន្ធ​នៅតាម​គ្រឹះ​ស្ថាន​សិក្សា​ក្នុង​ការ​ផ្តល់នូវ​បរិយា​កាស​សុវត្ថ​ភាព​ដល់​យុវជន​ជា​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​ ដោយ​មាន​តួលេខ​គួរ​ឱ្យ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​១៦,៦៧%​នៃ​អ្នក​ចូល​អង្កេត​បាន​រាយការណ៍​ថា ពេល​ខ្លះ​រង​ការ​សម្លុត​ពីគ្រូ​របស់​ពួកគេ​។ ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់​ ម.ស.ម.ក ​បាន​បង្ហាញ​ទៀត​ថា ការ​សម្លុត​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ផលប៉ះពាល់ដល់​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទដូច​គ្នា​ និង​បាន​រក​ឃើញ​ថា ១២,៨២%​ នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​អង្កេត​ពុំបាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ថ្នាក់​វិទ្យា​ល័យ​ឡើយ​ដោយ​សារតែ​រងការ​សម្លុត​ពាក់ព័ន្ធនឹង​និន្នាការភេទ និង​អត្ត​សញ្ញាណ​យេនឌ័រ។[3] កិច្ច​សន្ទនា​ថ្នាក់ជាតិ​បា​ន​រៀប​ចំ​ឡើង​ដោយ​កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (UNDP)  ជាមួយ​ដៃគូ​ពាក់ព័ន្ធ​ជា​ច្រើន​ផ្សេង​ទៀត អំពី​សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់ភេទ​ដូច​គ្នា​នៅ​កម្ពុជា​ បាន​បង្ហាញ​​ថា អំពើ​ហិង្សាក្នុង​​គ្រួសារ​ទៅលើ​កុមារ​ជា​អ្នក​ស្រលាញ់ភេទដូច​គ្នា​កើត​ឡើង​ញឹកញាប់ ចំណែក​​ការ​ផាត់​ចេញ​ពី​សង្គម​ ការ​រើស​អើង​ និង​ការ​បំពាន​ផ្នែក​ផ្លូវអារម្មណ៍​​កើត​ឡើងជា​ទូ​ទៅ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​គ្រួសារ​។ សិក្ខាកាម​ជា​ច្រើន​បាន​លើក​ឡើង​ក្នុង​កិច្ច​សន្ទនា​ពីការ “ប្រមាថ​ ការវាយ​ដំ​ ការតិះ​ដៀល​ ការ​ស្តីបន្ទោស​ និង​ការ​រឹប​អូស​យក​ សម្ភារៈ​ផ្ទាល់ខ្លួន​” ពីសំណាក់​ឪពុក​ម្តាយ ដោយ​ផ្អែក​ទៅលើ​និន្នាការ​ភេទ​របស់ពួកគេ។​



[1] សង្គម​ស៊ីវិល​ និង​ក្រុម​ហ៊ុន​ធុរកិច្ច​ស្វាគមន៍​ការ​គាំទ្រ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចំពោះ​សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​ និង​ស្នើ​ឱ្យ​មាន​ការ​បក​ស្រាយ​ច្បាស់​លាស់​ក្នុង​ច្បាប់​កម្ពុជា ថ្ងៃទី២៨ ខែកញ្ញា​ ឆ្នាំ​២០១៥ http://bit.ly/1SRdxGh

[2] UNDP “អ្នកស្រលាញ់ភេទ​ដូចគ្នា​នៅអាស៊ី ៖ របាយការណ៍​អំពី​ប្រទេសកម្ពុជា​​”។

[3] សម្រាប់ព័ត៌មាន​ពិស្តា​រ សូម​ចូល​មើល​របាយរបាយការណ៍​ចេញ​ផ្សាយ​នាពេល​ថ្មីៗនេះ​របស់​ ម.ស.ម.ក “ការ​សម្លុតអ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​​នៅ​តាម​សាលារៀន​​ក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា”(ឆ្នាំ២០១៥) តាម​រយៈតំណ http://bit.ly/1PZrxuW ។​  

សិទ្ធិសង្គម​ និង​សេដ្ឋកិច្ច

ឮកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តកើនឡើងនៅឆ្នាំនេះ ហើយកិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ថ្មី​ៗមួយចំនួនត្រូវបានចុះហត្ថលេខាជាមួយវិនិយោគិនបរទេស​។ តែ​ទោះជាយ៉ាងណា ផលប្រយោជន៍ជាច្រើននៃ​ការលូតលាស់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចប្រមូលផ្តុំនៅក្នុង​រា​ជ​ធានី​ភ្នំពេញដោយទុកឱ្យតំបន់ជនបទជាច្រើនកន្លែងទៀតមាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​យឺត​យ៉ាវ​។ លើសពីនេះទៅទៀត ផល​ចំណេញ​ជាច្រើនសន្ធឹក​សន្ធាប់ពីសម្បទានដី​សេដ្ឋកិច្ច និងគម្រោង​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធក្នុងប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានម្ចាស់គម្រោងមួយចំនួនតូចបែង​​ចែកគ្នា ដែលភាគច្រើនជាក្រុម​ហ៊ុន​អាជីវកម្ម​បរទេស​។ មាន​ការ​បង្ហាញ​នា​ពេលថ្មីៗនេះផង​ដែរ​ថាកងទ័ពវៀតណាមបានគ្រប់គ្រងលើ​ផ្ទៃ​ដីសម្បទាននេះទំហំ​ប្រមាណ​ ៤០.០០០​ ហិកតា។[1] នេះមានន័យថាទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់កើត​ឡើងដោយ​សារ​ដីរបស់​ពល​រដ្ឋ​កម្ពុជា ជារឿយៗបានហូរចេញពីប្រទេស ​ឬ ក៏ត្រូវបានប្រមូលយកពីសំណាក់​ធុរជន​​និងឥស្សរជន​នយោបាយ។ ដូច្នេះបើ​ទោះជាមានការ​បង្ហាញនូវ​​សូចនាករពីភាព​​វិជ្ជមានផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​ក៏​ដោយ ក៏​​ផល​ប្រយោជន៍មួយ​ចំនួន​បាន​ធ្លាក់ចុះ​ ​ ​ហើយប្រាក់ចំណូលមួយ​ចំនួន​ធំ​មិន​បានជួយ​ដល់​​ស្ថាន​ភាពរស់​នៅ​របស់​ប្រជាពល​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ឡើយ។​



[1] ម៉ាត់ ប្លូប៊ើកនិង​ វ៉ាន់ រឿន​ “ ផែនទីនៃការផ្តល់សម្បទាន​ដី ” សារព័ត៌មាន​ ខេមបូឌា ដេលី ថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៥។ ព័ត៌មាន​ពិស្តារ សូម​ចុច​លើ​​តំណ ​៖  http://bit.ly/1NDLI0z

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

នៅ​ឆ្នាំ២០១៥​ មាន​ការវិវឌ្ឍអវិជ្ជមានមួយ​ចំនួន​ក្នុងវិស័យសិទ្ធិមនុស្ស។​ ការ​វិវឌ្ឍ​សំខាន់មួយ​ជុំវិញ​ការ​តាក់​តែង​ច្បាប់ដែលផ្តល់សិទ្ធិអំណាចកាន់តែខ្លាំងដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុង​ការ​ចាត់វិធានការតាមតែអំពើចិត្តទៅលើគូបដិបក្ខ​ ​។ ការ​តាក់តែងច្បាប់នេះ ​ទុក​​វិសាល​ភាព​ធំ​ធេង​សម្រាប់ការអនុវត្តច្បាប់ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍​នយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ដោយបង្កឱ្យមានបរិយាកាសរឹតត្បិតគួរឱ្យព្រួយបារម្ភនៅក្នុងសង្គម នៅ​មុនពេលការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៧ និង ២០១៨ ​ខាងមុខ។ ផ្នែកសំខាន់ៗមួយចំនួននៃការបង្កើតច្បាប់ដូចជាច្បាប់ស្តីពីសហជីព ច្បាប់ប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធបច្ចេក​វិទ្យា​ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដំណើរការ​តាក់​តែង ហើយការវិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់នៃច្បាប់ទាំងនេះនឹងមានផលបះពាល់យ៉ាង​​ខ្លាំងទៅលើបរិយាកាសទូទៅសម្រាប់សេរីភាពបញ្ចេញមតិនិងសេរីភាពប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ទាក់ទិនទៅ​នឹងការរឹតត្បិតជាក់ស្តែងទៅលើក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលនេះហាក់បីដូចជាផ្នែកមួយនៃនិន្នាការសកល។  រដ្ឋាភិបាលកំពុងតែដាក់ការរឹតត្បិតធ្ងន់ធ្ងរលើអង្គការមិន​មែនរដ្ឋាភិបាលដែលឧបត្ថម្ភដោយបរទេស ដែលជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីបិទសេរីភាពមិនឱ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិលធ្វើប្រតិបត្តិការបាន។[1] ថ្វីត្បិតតែកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និង​ការអភិវឌ្ឍសំខាន់ៗមួយចំនួននៅតែបន្តក៏ដោយ សិទ្ធិមនុស្សនៅតែផ្នែក​ដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់វឌ្ឍនៈភាពសង្គម។



[1] ថូម៉ាស ខារ៉ុតធើ “ការ​បិទ​លំហអង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិលជា បញ្ហា​ប្រឈម ៖ តើម្ចាស់ជំនួយ​ប្រតិកម្ម​យ៉ាង​ណា? ថ្ងៃទី០២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០១៥។ ព័ត៌មាន​ពិស្តារ​ សូមចុច​លើ​តំណ ៖ ​ http://ceip.org/1P1VgjA

លោក​​អ្នក​​អាច​​ទាញ​​យក​​ឯក​សារ​​ពេញ​​ស្តី​ពី​​ស្ថាន​​ភាព​​សិទ្ធិមនុស្ស និង​​ស្ថាន​​ភាព​​លិទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​​នៅ​កម្ពុជា​​ជា​មួយ​​ឯកសារ​​យោង​​នៅ​ទីនេះ
-----------------------------
លោក​​អ្នក​​អាច​​ទាញ​​យក​​ឯក​សារ​​ពេញ​​ស្តី​ពី​​ស្ថាន​​ភាព​​សិទ្ធិមនុស្ស និង​​​ស្ថាន​​​ភាព​​​លិទ្ធិ​​ប្រជា​​ធិប​​តេយ្យ​​​នៅ​​កម្ពុជា​​​សម្រាប់​​ឆ្នាំ​​មុន​ៗ​ជា​​​មួយ​​​ឯកសារ​​​​យោង​​​​​នៅ​​ទីនេះ
២០១៤
២០១៣
២០១២
២០១១

Creative Commons License