រចនា​សម្ព័ន្ធ​គេហទំព័រ  |   | 
 ទំព័រ​ដើម   អំពី​មជ្ឈមណ្ឌល​   ការ​ងារ​របស់​យើង​   ការផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន   ចូល​រួម​ជា​មួយ​យើង​   ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​យើង​   ទំនាក់​ទំនង 
Our Work
ការ​ងារ​របស់​យើង​
ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​
យុទ្ធសាស្រ្ត
ពិពណ៌នា​​គម្រោង​ម.ស.ម.ក
គំរោងដែលមានក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន
គម្រោងអាជីវកម្ម និងសិទិ្ធមនុស្ស
គម្រោងសេរីភាពបញ្ចេញមតិនៅកម្ពុជា
គម្រោង​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស
គេហ​ទំព័រ​អំពី​សិទ្ធិមនុស្ស​ - គម្រោង​សិទ្ធិ
គម្រោងកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លី
គម្រោង​ការ​កំណត់​យ៉េនឌ័រ និង​អត្តសញ្ញាណភេទ
គម្រោង​សង្កេតការណ៍​សវនាការ
គម្រោង​លើក​ស្ទួយ​សមាស​ភាព​ស្រ្តីនៅក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា
គំរោងដែលធ្លាប់មានពីមុន
គម្រោងបណ្តុះបណ្តាល និងសវនាការសហគមន៍
គម្រោងស្រាវជ្រាវដើម្បីបញ្ចប់អំពើ​ហិង្សាទឹកអាស៊ីត
គម្រោងបណ្តាញសិទិ្ធមនុស្ស
គម្រោងវេទិកាសាធារណៈ
យុទ្ធនាការ
យុទ្ធនាការប្រឆាំង​និ​ទណ្ឌ​ភាព​ ២០១៤
យុទ្ធនាការ​ដើម្បី​បញ្ឈប់​និ​ទណ្ឌ​ភាព​នៅ​កម្ពុជា ២០១៣
យុទ្ធនា​​ការ​​ដើម្បី​​សេរីភាព​​ខាង​​ការ​​បញ្ចេញ​​មតិ
មូលនិធិ​យុត្តិធម៌​២២/១១
ទិវាសេរីភាពសារព័ត៌មានពិភពលោក ២០១៣
យុទ្ទនាការ “ឯណាយុត្តិធម៌ខ្ញុំ”
ចុះ​ឈ្មោះ​ទទួល​ព័ត៌មាន​​ថ្មី​ៗ ពីម.ស.ម.ក
ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​
សិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសកម្ពុជា៖ ស្ថានភាពឆ្នាំ២០១៣


មាត្រា ១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាច​ក្រ​ក​ម្ពុ​ជា​ ​(​“​រ​ដ្ឋ​ធ​ម្ម​នុ​ញ្ញ​”​)​ ​ប្រ​កា​ន់​ខ្ជា​ប់​ថា​ប្រ​ទេ​ស​ក​ម្ពុ​ជា​គោ​រ​ព​តា​ម​គោ​ល​កា​រ​ណ៍​ល​ទ្ធិ​ប្រ​ជា​ធិ​ប​តេ​យ្យ​ ​សេ​រី​ព​ហុ​ប​ក្ស​ ​ចំ​ណែ​ក​ឯ​ ​មា​ត្រា​ ​៣​១​ ​ចែ​ង​ថា​ ​“​ព្រះ​រា​ជា​ណា​ច​ក្រ​ក​ម្ពុ​ជា​ ​ទ​ទួ​ល​ស្គា​ល់​ ​និ​ង​គោ​រ​​ពសិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ ​ដូ​ច​មា​ន​ចែ​ង​ក្នុ​ង​ធ​ម្ម​នុ​ញ្ញ​នៃ​អ​ង្គ​កា​រ​ស​ហ​ប្រ​ជា​ជា​តិ​ ​និ​ង​ក​តិ​កា​ស​ញ្ញា​ ​ព្រ​ម​ទាំ​ង​អ​នុ​ស​ញ្ញា​ទាំ​ង​ឡា​យ​ទា​ក់​ទ​ង​ទៅ​នឹ​ង​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ ​សិ​ទ្ធិ​នា​រី​ ​និ​ង​សិ​ទ្ធិ​កុ​មា​រ​”​។​

ស​ម្រា​ប់​ឆ្នាំ​២​០​១​៣​ស្ថា​ន​ភា​ព​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​មា​ន​ស​ភា​ព​កា​ន់​តែ​ដុ​ន​ដា​ប​ទៅ​ៗ​ ​បើ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ទោះបី​ជា​សិ​ទ្ធិ​ជា​មូ​ល​ដ្ឋា​ន​នា​នា​ត្រូ​វ​បា​ន​ធា​នា​ក្រោ​ម​ច្បា​ប់​អ​ន្ត​រ​ជា​តិ​និ​ង​ច្បា​ប់​ក​ម្ពុ​ជា​យ៉ា​ង​ណា​ក៏​ដោ​យ​។​ ​ប្រ​ជា​ព​ល​រ​ដ្ឋ​ក​ម្ពុ​ជា​តែ​ង​ត្រូ​វ​បា​ន​កំ​ណ​ត់​មុ​ខ​ស​ញ្ញា​យា​យី​ចោ​ទ​ប្រ​កា​ន់​ពី​ប​ទ​ល្មើ​ស​នា​នា​ ​ហើ​យ​ក៏​ត្រូ​វ​ប្រ​ឈ​ម​នឹ​ង​កា​រ​កា​ត់​ទោ​ស​ដោ​យ​ហេ​តុ​ផ​ល​ន​យោ​បា​យ​ចំ​ពោះ​កា​រ​និ​យា​យ​ប្រ​ឆាំ​ង​ទៅ​នឹ​ង​គោ​ល​ន​យោ​បា​យ​រ​ប​ស់​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល​។​ ​ក្នុ​ង​ឆ្នាំ​២​០​១​៣​ស​ក​ម្ម​ជ​ន​ដី​ធ្លី​អ្ន​ក​ធ្វើ​កា​រ​ខា​ង​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សា​យ​ថ្នា​ក់​ដឹ​ក​នាំ​ស​ហ​ជី​ព​ ​និ​ង​បុ​គ្គ​លិ​ក​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​នៅ​ទូ​ទាំ​ង​ប្រ​ទេ​ស​ត្រូ​វ​បា​ន​ប្រ​ឈ​ម​នឹ​ង​កា​រ​គំ​រា​ម​ផ្លូ​វ​ច្បា​ប់​កា​រ​ចា​ប់​ខ្លួ​​នតា​ម​អំ​ពើ​ចិ​ត្ត​​​​​ ​និ​ង​កា​រ​​គំ​រា​ម​ស​ម្លា​ប់​​​​។
សេរីភាព​នៃ​ការបញ្ចេញមតិ

សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញមតិ គឺជា​សសរស្តម្ភ​មួយ​ក្នុងចំណោម​សសរស្តម្ភ​នានា​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង​មាន​សារៈសំខាន់​សម្រាប់​អភិបាលកិច្ច​ល្អ និង​ការចូលរួម​ខាង​នយោបាយ។ តែ​យ៉ាងណាក្តី ស្ថានភាព​នៃ​សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញមតិ​នៅ​កម្ពុ​ជាមាន​សភាព​គួរ​ឲ្យ​ភ័យខ្លាច។ ច្បាប់​ដែលមាន​លក្ខណៈ​រឹតត្បិត ការត្រួតពិនិត្យ​លើ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ និង​ការយាយី​ផ្នែក​តុលាការ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​ហ៊ាន​ចេញ​និយាយ បាន​នាំ​ឲ្យ​មាន​វប្បធម៌​ស្ងាត់ស្ងៀម។ ទោះបីជា​សេរីភាព​ខាង​សារព័ត៌មាន​ត្រូវបាន​ធានា​ក្នុង​មាត្រា ៤១ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​ក៏ដោយ ក៏​មិនមែន​បង្ហាញ​ពី​តថភាព​ជាក់ស្ដែង​នោះដែរ។ ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវបាន​ចាត់​ចំណាត់ថ្នាក់​លេខ​រៀង​ទី១៤៣ ក្នុងចំណោម​ប្រទេស​ចំនួន១៧០ នៅក្នុង​ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្តីពី​សេរីភាព​ខាង​សារព័ត៌មាន​ពិភពលោក​ឆ្នាំ២០១៣ របស់​អង្គការ​អ្នកយកព័ត៌មាន​គ្មាន​ព្រំដែន។ នេះ​គឺជា​ចំណាត់ថ្នាក់​ដ៏​ទាប​បំផុត​របស់​កម្ពុជា ដោយ​កម្ពុជា​បាន​ធ្លាក់ចុះ២៦ថ្នាក់ បើ​ធៀប​ទៅនឹង​ឆ្នាំ២០១២ ដោយសារតែ​ការបង្ក្រាប​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ទៅលើ​សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញមតិ និង​សេរីភាព​ខាង​សារព័ត៌មាន​ក្នុង​ឆ្នាំ​កន្លងទៅនេះ។ នេះ​រាប់ទាំង​ការកោះហៅ​របស់​តុលាការ​ដើម្បី​សាកសួរ​អ្នកសារព័ត៌មាន​ដោយ​ផ្អែកលើ​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​នៃ​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ជាជាង​ច្បាប់​ស្តីពី​របប​សារព័ត៌មាន​ឆ្នាំ១៩៩៥ (“ច្បាប់​ស្តីពី​របប​សារព័ត៌មាន”)។ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ​ដែល​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១០ បានចែង​ពីបទ​ប្បញ្ញត្តិ​មួយចំនួន​ដែល​រឹតត្បិត​លើ​សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញមតិ​ដោយ​ពុំ​សម​ហេតុផល និង​ពុំ​សម​ស្របតាម​កាតព្វកិច្ច​កម្ពុជា​តាមច្បាប់​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ និង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ បទ​ប្បញ្ញត្តិ​ទាំងនេះ តាម​ធម្មតា​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បទ​បរិហា​កេ​រ្ត៍ និង​បទ​ញុះញង់ ដែល​តែង​ត្រូវបាន​ប្រើប្រាស់​ជា​ឧបករណ៍​ដើម្បី​បង្ក្រាប​ទៅលើ​សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញមតិ​របស់​អ្នកសារព័ត៌មាន បុគ្គលិក​សិទ្ធិមនុស្ស អ្នកនយោបាយ​ប្រឆាំង និង​អ្នកការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស។ “ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​បែប​ប្រពៃណី” ដែល​រួមមាន​ដូចជា​សារព័ត៌មាន​ក្នុង​ទម្រង់​បោះពុម្ព វិទ្យុ និង​ទូរទស្សន៍​គឺជា​ទម្រង់​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ដែល​បង្កើតឡើង​ច្រើនជាងគេ ប៉ុន្តែ នៅ​កម្ពុជា នេះ​ជា​ទម្រង់​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ដែល​ត្រូវបាន​គ្រប់គ្រង និង​ត្រួតពិនិត្យ​យ៉ាង​តឹងរឹង​បំផុត ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​មាន​ឥទ្ធិពល​យ៉ាងខ្លាំង​ទៅលើ​បណ្ដាញ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​មួយចំនួនធំ។ គ្រប់​ស្ថានីយទូរទស្សន៍​ទាំងអស់ សា្ថ​នី​យ​វិទ្យុ​ភាគច្រើន និង​សារព័ត៌មាន​ខ្មែរល្បីៗជាច្រើន​គឺជា​កម្មសិទ្ធិ ឬក៏​គ្រប់គ្រង​ដោយ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា (“ប្រ.ជ”) ដែល​កំពុង​កាន់អំណាច ឬ​បុគ្គល​ដែលមាន​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​គណបក្ស​នេះ ដូ​ចេះ្ន​ហើយ ការធ្វើ​បែបនេះ​គឺ​ដើម្បី​ធានា​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល អាច​គ្រប់គ្រង​ទៅលើ​ការចែក​ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​បាន។ មាន​សារពត៌មាន​ចំនួន៣០ ត្រូវបាន​បោះពុម្ពផ្សាយ​ជាប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា ហើយ​ភាគច្រើន​អ្នកសារព័ត៌មាន​គឺជា​មុខសញ្ញា​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុងការ​ចាត់វិធានការ​ដើម្បី​ដាក់​កំហិត និង​ត្រួតពិនិត្យ។ មាន​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​ចំនួន៧៤ បាន​ចុះបញ្ជី​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​កម្ពុជាហើយ​ភាគច្រើន​នៃ​ស្ថានីយ​ទាំងនោះ​ស្ថិតនៅក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់ ប្រ.ជ។ មាន​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​ឯករាជ្យ​ចំនួន៣ ក្នុងប្រទេស ហើយ​វិទ្យុ​មួយ​ក្នុងចំណោម​វិទ្យុ​ទាំង៣ នេះ​គឺ​វិទ្យុ​សំបុក​ឃ្មុំ​ត្រូវ​ប្រឈម​នូវ​ការ​រឹតត្បិត​ជាច្រើនលើក​ច្រើនសារ និង​ត្រូវបាន​បិទ​ស្ថានីយ​មិន​ឲ្យ​ចាក់ផ្សាយ​ជាច្រើន​ដង។ លោក ម៉ម សូណង់ដូ ម្ចាស់​វិទ្យុ​នេះ​ត្រូវ​អាជ្ញាធរ​ចាប់ខ្លួន​បី​លើក ដែល​ក្នុងពេលថ្មីៗនេះ​ទាក់ទង​នឹង​បទ​បង្កើត​តំបន់អបគមន៍ និង​បទ​ញុះញង់​ឲ្យ​កាន់​អាវុធ ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ជម្លោះដីធ្លី​មួយ​ក្នុង​ខេត្តក្រចេះ។ គាត់​ត្រូវបាន​ផ្តន្ទាទោស​ឲ្យ​ជាប់ពន្ធនាគារ​រយៈពេល២០ឆ្នាំ កាលពី​ថ្ងៃទី០១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ តែ​យ៉ាងណាក្តី គាត់​ត្រូវបាន​ដោះលែង ហើយ​បទ​ចោទ​ធ្ងន់ធ្ងរ​មួយចំនួន​ត្រូវបាន​សាលាឧទ្ធរណ៍​ទំលាក់ចោល​កាលពី​ថ្ងៃទី១៤ ខែ​មិនា ឆ្នាំ២០១។

ខណៈដែល​កម្ពុ​ជាមាន​អត្រា​បណ្តាញ​ទំនាក់ទំនង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​ទាប​ជាងគេ​បំផុត​នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍[10] ការប្រើប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​ក្នុងប្រទេស​នេះ​កំពុងតែ​កើនឡើង​នា​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ និង​មានការ​កើនឡើង​យ៉ាងខ្លាំង​ក្នុងការ​ប្រើប្រាស់​តាម​បណ្តាញ និង​វេទិកា​បណ្តាញ​ទំនាក់ទំនង​សង្គម​មានដូចជា ធ្វី​ត​ធ័​រ (Twitter) ហ៊េ្វ​ស​ប៊ុ​ក (Facebook) និង​យូ​ធ្យូ​ប (YouTube)។ ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ​កំពុងតែ​ចែករំលែក​ព័ត៌មាន​នៅលើ​ប្រព័ន្ធ​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត ហើយ​អ្នកសរសេរ​ប្លុក​កំពុងតែ​ចែករំលែក​គំនិត និង​ទស្សនៈ​នានា​ដែល​ភាគច្រើន​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល។ ប៉ុន្តែ អវត្តមាន​នៃ​ការ​រឹតត្បិត​លើ​ខ្លឹមសារ​នៅលើ​បណ្តាញ​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​នៅ​កម្ពុជា ដែល​អាចធ្វើ​ឲ្យ​ការកើនឡើង​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​នូវ​សកម្ម​និយម​លើ​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត និង​ការចែករំលែក​ព័ត៌មាន អាច​នឹងរង​ការគំរាមកំហែង​ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ ស្ថានភាព​ប្រឈម​នៃ​សេរីភាព​នេះ​បានបង្ហាញ​ច្បាស់​នៅក្នុង​ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ នៅពេល​លោក ភែ​ល ភា​រុណ ត្រូវបាន​អាជ្ញាធរ​កោះហៅ និង គំរាម​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍ បន្ទាប់ពី​លោក​បាន​រិះគន់​នគរបាល​ម្នាក់​តាម​ការ​បង្ហោះ​នៅលើ​ហ្វ៊េ​ស​ប៊ុ​ក។មាន​ករណី​ស្រដៀង​គ្នា​មួយ​បាន​កើតឡើង​ក្នុង​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ នៅពេល​លោក ចិត្ត សុវិជ្ជា ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន និង​គំរាម​ពីបទ​បរិហារ​កេ​រ្ត៍ ដោយសារតែ​លោក​បាន​រិះគន់​នាយ​កងរាជអាវុធហត្ថ​មា្ន​ក់​នៅលើ​ហ្វ៊េ​ស​ប៊ុ​ក។

ក្នុង​ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១២ រដ្ឋាភិបាល​បានប្រកាសថា​ខ្លួន​កំពុងតែ​ព្រាង​សេចក្តីព្រាងច្បាប់​លើកដំបូង​ស្តីពី​ការគ្រប់គ្រង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត ដើម្បី​ដាក់​ឲ្យ​ដំណើរការ និង​កំណត់​ការប្រើប្រាស់​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត។ ហេតុផល​មួយ​ក្នុងចំណោម​ហេតុផល​នានា​ចំពោះ​ការតាក់តែង​ច្បាប់​គ្រប់គ្រង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​នេះ​គឺ​ដើម្បី​រារាំង “ជន​ទុច្ចរិត...ចែកចាយ​ព័ត៌មាន​មិន​ពិត។ច្បាប់​នេះ​កំពុងតែ​ស្ថិតនៅក្នុង​ដំណាក់កាល​ប​ឋ​ម​នៃ​ការធ្វើ​សេចក្តីព្រាង ហើយ​មិនទាន់​បើកចំហរ​ជា​សាធារណៈ​នៅឡើយ​ទេ ប៉ុន្តែ មានការ​ព្រួយបារម្ភ​ថា​ច្បាប់​នេះ​អាចធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញមតិ​នៅលើ​បណ្តាញ​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​នៅ​កម្ពុជា ក្នុង​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ រដ្ឋាភិបាល​បានចេញ​សារាចរ​បញ្ជា​ឲ្យ​បិទ​ហាង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​កាហ្វេ​ទាំងអស់​ដែលមាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅក្នុង​រយៈ​ចម្ងាយ៥០០ម៉ែត្រ​នៃ​គ្រឹះស្ថានសិក្សាដែល​ប្រការនេះ​បាន​ឈានទៅដល់​ការបិទ​ហាង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​ដែល​កំពុងតែ​ប្រតិបត្តិការ​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់។ បើទោះបីជា​សារាចរ​ណែនាំ​នោះបាន​រម្ងាប់​ទៅវិញ​នៅ​ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ បន្ទាប់ពី​មានការ​តវ៉ា​ជាខ្លាំង​ក៏ដោយ ក៏​កាលពី​ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ មាន​ករណី​ដែល​បាន​រាយការណ៍​ថា អាជ្ញាធរ​ខេត្តសៀមរាប​បាន​បិទ​ហាង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​ជាង៤០ទីតាំងនៅ​ស្រុក​សៀមរាប បន្ទាប់ពី​មាតាបិតា​របស់​សិស្ស​បាន​ដាក់​បណ្តឹង​មកកាន់​អាជ្ញាធរ​ថាកូនៗរបស់ខ្លួន​បាន​ខ្ជះខ្ជាយ​ពេលវេលា​លេង​ហ្គេម​តាម​អ៊ី​ន​ធើ​ណែ​ត។ជាមួយគ្នានេះ មិន​ប្រាកដថា​តើ​ការបិទ​ហាង​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​ក្នុង​ខេត្តសៀមរាប​មាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​សារាចរ​ឆ្នាំ២០១២ ឬ​យ៉ាងណា​នោះទេ តែ​យ៉ាងណាក៏ដោយ នេះ​បង្ហាញ​ពី​ការកើនឡើង​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ព្រួយបារម្ភ​ចំពោះ​ការគាបសង្កត់​លើ​សេរីភាព​ប្រើប្រាស់​អ៊ី​ន​ធឺ​ណែ​ត​នៅ​ថ្នាក់មូលដ្ឋាន។


សិទ្ធិសេរីភាពខាងការជួបប្រជុំដោយសន្តិវិធី និង សមាគម
ជារួម ច្បាប់​ស្តីពី​ការធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី (“ច្បាប់​បាតុកម្ម”) ដែល​បាន​កែ​ឡើងវិញ និង​អនុម័ត​នៅ​ឆ្នាំ២០០៩  តាក់តែងឡើង​ដើម្បី​ការពារ​សិទ្ធិ​ជួបប្រជុំ​ដោយ​សន្តិវិធី។ ប៉ុន្តែ មានការ​បារម្ភ​មួយចំនួន​ចំពោះ​ការអនុវត្តន៍ និង វាក្យ​ស័ព្ទ​ដែល​មានន័យ​ទូលំទូលាយ​នៅក្នុង​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​មួយចំនួន​ក្នុង​ច្បាប់​នេះដែ​លអាច​ប៉ះពាល់​ដល់​សិទ្ធិសេរីភាព​ខាង​ការជួបប្រជុំ​ដោយ​សន្តិវិធី។លើសពីនេះទៅទៀត អាជ្ញាធរ ជាពិសេស​អាជ្ញាធរ​នៅតាម​ខេត្ត​មិនបាន​យល់ច្បាស់​លាស់​ពី​ច្បាប់​នេះ ដូច្នោះ​ហើយ​ពួកគេ​អនុវត្តតាម​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​ដែល​អស់​សុពលភាព ដើម្បី​រឹតត្បិត​ការប្រជុំ​របស់​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល និង​បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី​នានា​របស់​សហគមន៍។
បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី​នានា​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១៣ ជានិច្ច​ជា​កាល​ត្រូវបាន​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​តាមរយៈ​ការប្រើ​កម្លាំង​ពុំ​សមាមាត្រ​ពី​សំណាក់​កងកម្លាំង​សន្តិសុខ​របស់​រដ្ឋាភិបាល។ បាតុកម្ម​នានា​ត្រូវបាន​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​ដោយ​ប្រើប្រាស់​ដំបងឆក់ អាវុធ កាំភ្លើង ឧស្ម័ន​បង្ហូរទឹកភ្នែក ឡានទឹក និង​ដំបង ដើម្បី​វាយ​បំបែក​អ្នក​តវ៉ា។ ការបាញ់ប្រហារ​ពី​សំណាក់​កងកម្លាំង​សន្តិសុខ​លើ​បាតុកម្ម​បាន​នាំ​ឲ្យ​មនុស្ស​ពីរ​នាក់​ស្លាប់ និង​ម្នាក់​ពិការ ហើយ យ៉ាងហោចណាស់​មាន​មនុស្ស១៦នាក់​ផ្សេងទៀត​រងរបួស។ បាតុករ​ជាច្រើន​នាក់​រាប់មិនអស់ ត្រូវ​វាយដំ ក្នុងនោះ​មាន​ស្ត្រី​បីនាក់​ត្រូវ​រលូត​កូន។ក្នុងចំណោម​បាតុកម្ម​ជាច្រើន​នោះ​ក៏មាន​បាតុកម្ម​របស់​កម្មករ​កាត់ដេរ​រោងចក្រ​ផងដែរ ដែល​តែងតែ​ចេញ​តវ៉ា និង​ធ្វើ​កូដកម្ម​ប្រឆាំងនឹង​ប្រាក់​ឈ្នួល​ទាប និង​លក្ខខណ្ឌ​ការងារ​មិនល្អ ព្រមទាំង​បាតុកម្ម​របស់​សកម្មជន​ដីធ្លី និង​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិ​លំនៅដ្ឋាន​ដែល​ប្រឈម​នឹង​ការបណ្តេញចេញ។ នៅក្នុង​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ មានការ​តវ៉ា​មួយ​របស់​កម្មករ​កាត់​ដេរ​រោងចក្រ​អេស​អិ​ល នៅ​ខ័​ណ្ឌ​មានជ័យ នា​រាជធានី​ភ្នំពេញ ដែល​ឈានដល់​ការបាញ់សម្លាប់​ស្ត្រី​ម្នាក់​ពី​សំណាក់​កងកម្លាំង​សន្តិសុខ និង​ធ្វើ​ឲ្យ​របួស​ដល់​មនុស្ស៩នាក់​ផ្សេងទៀត។ បន្ថែម​លើ​ការប្រើ​កម្លាំង​ដ៏​ហួសហេតុ​របស់​អាជ្ញាធរ​នោះ មាន​បាតុករ​ជាង៤០នាក់ រួមទាំង​ព្រះសង្ឃ​ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​ផងដែរ។ជាងនេះទៅទៀត​នោះ វិស័យ​កាត់ដេរ​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវបាន​ញាំញី ដោយ​ការមិន​គោរព និង​ការរំលោភបំពាន​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅលើ​សេរីភាព​ខាង​សមាគម និង​សិទ្ធិ​ចរចា​រួម ដោយ​ផ្តើមចេញពី​និយោជក​ពុំបាន​ចរចា​ប្រកបដោយ​សុ​ឆន្ទៈ​ជាមួយនឹង​សហជីព។ ក្នុង​រយៈពេល​ពីរ​បី​ឆ្នាំ​កន្លង​នេះ កម្ពុជា​បាន​ជួបនឹង​ស្ថានភាព​គ្រោះថ្នាក់​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​សកម្មជន​សហជីព និង​សហជីព​ការងារ​ឯករាជ្យ​ស្របច្បាប់ ប្រឈម​នឹង​សម្ពាធ​ធ្ងន់ធ្ងរ ព្រមទាំង​ធ្វើការ​ក្នុង “បរិយាកាស​ហិង្សា ការភ័យខ្លាច និង​និ​ទណ្ឌ​ភាព។ សេចក្តីព្រាងច្បាប់​ស្តីពី​សហជីព ដំបូង​ឡើយ​ត្រូវបាន​ក្រសួង​ការងារ ដាក់ចេញ​នៅ​ដើមឆ្នាំ២០១។ បន្ទាប់ពី​មានការ​បារម្ភ​ចំពោះ​ខ្លឹមសារ និង​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​ក្នុង​សេចក្តីព្រាងច្បាប់​ដែល​ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល និង​សហជីព​បានលើកឡើង  ទើប​ក្រោយមក​សេចក្តីព្រាងច្បាប់​នោះ​ត្រូវបាន​ពន្យា​ពេល​ក្នុងការ​ពិនិត្យ។ ប៉ុន្តែ ច្បាប់​នេះ​ហាក់​ត្រូវបាន​បញ្ជូនទៅ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​នៅ​ចុងឆ្នាំ២០១៣ ដើម្បី​ត្រួតពិនិត្យ ហើយ​ច្បាប់​នេះ​អាច​នឹងត្រូវ​អនុម័ត​ដោយ​រដ្ឋសភា​នៅ​ដើមឆ្នាំ២០១៤នេះ។ សេរីភាព​ខាង​ការជួបប្រជុំ និង​សេរីភាព​ខាង​សមាគម​ត្រូវបាន​គំរាម​បន្ថែមទៀត តាម​ទម្រង់​នៃ​សេចក្តីស្នើច្បាប់​ស្តីពី​សមាគម និង​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល (“ច.ស.អ.ម.រ”)។ សេចក្តីព្រាងច្បាប់​នេះ​អាច​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​បិទ​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល និង​សមាគម​ណា ដែល​រកឃើញថា​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ឯកភាព​ជាតិ វប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់ និង​ប្រពៃណី​របស់​សង្គមជាតិ​ក​ម្ពុ​ជា។ សេចក្តីព្រាង ច.ស.អ.ម.រ ក៏​ពុំ​បានចែង​ពី​ការការពារ​សិទ្ធិ​ជា​មូលដ្ឋាន​ដែលមាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​សន្ធិសញ្ញា​នានា​ស្តីពី​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ ដែល​ក្នុងនោះ កម្ពុជា​គឺជា​ប្រទេស​ហត្ថលេខី​មួយ​ផង​នោះទេ។ បើទោះបីជា ច.ស.អ.ម.រ ត្រូវបាន​ពន្យា​ពេល​ជា​បណ្តោះអាសន្ន​ក្តី ច្បាប់​នោះ​ទំនង​នឹងត្រូវ​បង្ហាញខ្លួន​សារជាថ្មី​នៅក្នុង​ឆ្នាំ២០១៤នេះ។

ការ​ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ​លើ​សកម្មជន និង​អ្នកការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស

ទោះបីជា អ្នកកា​ពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​ត្រូវ​បានការ​ពារ​ក្រោម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ​កម្ពុជា​យ៉ាងនោះ​ក្តី ក៏​ស្ថានភាព​របស់​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុ​ជាមាន​សភាព​គួរ​ឲ្យ​គ្រោះថ្នាក់ ដោយ​អាជ្ញាធរ​បន្ត​ប្រតិកម្មខ្លាំងៗទៅលើ​សកម្មភាព​របស់​ពួកគេ។ សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំង​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិ​លំនៅដ្ឋាន សកម្មជន​សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និង​បុគ្គលិក​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​ការយាយី ការគំរាមកំហែង អំពើហិង្សា ព្រមទាំង​បណ្តឹង​ផ្លូវច្បាប់​ដើម្បី​បំបាត់​សំឡេង​ប្រឆាំង​របស់​ពួកគេ។ ស្ថានភាព​សន្តិសុខ និង​កម្រិត​នៃ​ហានិភ័យ ដែល​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា​ប្រឈម​មាន​សភាព​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ២០១។រដ្ឋាភិបាល​បាន​បង្ក្រាប​កាន់តែខ្លាំងឡើងៗទៅលើ​ការងារ​របស់​អ្នកការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​មុន​ការបោះឆ្នោត​តំណាងរាស្ត្រ​នា ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣មកដល់ និង​មានការ​រំលោភបំពាន​លើ​សិទ្ធិ​របស់​អ្នកការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​ដែលជា​ទូទៅ​ត្រូវ​បិតបាំង​ដោយសារ​និ​ទណ្ឌ​ភាព ។

បើទោះជា​មាន​លក្ខខណ្ឌ​តម្រូវ​តាមច្បាប់​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ​នោះ​ក្តី ក៏​គ្មាន​យន្តការ​ឯករាជ្យ​ថ្នាក់ជាតិ​ណាមួយ​បង្កើតឡើង​នៅ​កម្ពុជា​ដើម្បី​ការពារ និង​លើកស្ទួយ​សិទ្ធិ​របស់​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​ឡើយ។ អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល ផ្តល់​ការគាំទ្រ​មួយចំនួន​ដល់​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស រួមមាន ការគាំទ្រ​ផ្នែក​ច្បាប់ និង​ការគាំទ្រ​ផ្នែក​មនុស្សធម៌។ ប៉ុន្តែ សមត្ថភាព និង​ធនធាន​របស់​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​នៅមានកម្រិត មានន័យថា ការគាំទ្រ​ដល់​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​នឹងមិន​អាច​មាន​ដល់​ចំពោះ​ករណី​រំលោភបំពាន​ជាច្រើន ជាពិសេស​ករណី​ដែល​កើតឡើង​នៅ​តំបន់​ដាច់ស្រយាល​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុងភ្នំពេញ។ នៅ​ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ អ្នកស្រី យ៉ោ​ម បុប្ផា សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិ​ដីធ្លី​ដ៏​លេចធ្លោ​មួយរូប​បាន​ជាប់ពន្ធនាគារ​ដោយសារ​សកម្ម​និយម​របស់​អ្នកស្រី​ទាក់ទិន​នឹង​ការអភិវឌ្ឍន៍​នៅ​តំបន់​បឹងកក់​នៅក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ ដែលជា​កន្លែង​មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាច្រើន​គ្រួសារ​ត្រូវបាន​អាជ្ញាធរ​បណ្តេញ​ចេញពី​លំនៅដ្ឋាន។ អ្នកស្រី​ត្រូវបាន​តុលាការ​កាត់ទោស​ឲ្យ​ជាប់ពន្ធនាគារ​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​ពីបទ “ហិង្សា​ដោយ​ចេតនា​មាន​ស្ថាន​ទម្ងន់ទោស។ អ្នកស្រី យ៉ោ​ម បុប្ផា តែង​ត្រូវបាន​អាជ្ញាធរ​គំរាមកំហែង​ជា​ញឹកញាប់ ដោយសារតែ​លោកស្រី​មានការ​ពាក់ព័ន្ធ​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​របស់​សហគម​ន៍​បឹងកក់ ហើយ​ត្រូវបាន​វាយដំ​ជាច្រើនលើក និង​ត្រូវ​នគរបាល​វាយ​ដោយ​ដំបងឆក់​ឲ្យ​សន្លប់​ពីរលើក ខណៈដែល​អ្នកស្រី តវ៉ា​ដោយ​សន្តិវិធី។ក្នុង​ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣ សាលាឧទ្ធរណ៍​បានសម្រេច​ថា អ្នកស្រី យ៉ោ​ម បុប្ផា មិនមែនជា​ចារី​ក្នុងការ​វាយដំ​នោះទេ ប៉ុន្តែ​ជា​អ្នក​ញុះញង់​នៅ​ពីក្រោយ​ករណីនេះ ហើយ​សាលាឧទ្ធរណ៍​បាន​បន្ធូរ​បន្ថយទោស​អ្នកស្រី​មក​នៅត្រឹមតែ​រយៈពេល​ពី​រ​ឆ្នាំ។ នៅ​ថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ អ្នកស្រី​ត្រូវបាន​តុលាការ​កំពូល​ដោះលែង​ឲ្យ​នៅក្រៅ​ឃុំ​ដោយ​បង្វែរ​សំណុំរឿង​នោះ​ឲ្យ​សាលាឧទ្ធរណ៍​ជំនុំជម្រះ​សារ​ឡើងវិញ។



សិទិ្ធដីធ្លី

សិទ្ធិ​ដីធ្លី និង​សិទ្ធិ​លំនៅដ្ឋាន គឺជា​បញ្ហា​ផ្នែក​សិទ្ធិមនុស្ស​ដ៏​សំខាន់បំផុត​ក្នុងចំណោម​បញ្ហា​នានា​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​នៅ​ទូទាំងប្រទេស​បាន​ប្រឈម។ បើទោះជា មានការ​ការពារ​ដ៏​ត្រឹមត្រូវ​លើ​សិទ្ធិ​ដីធ្លី​ក្រោម​ច្បាប់​ជាតិ និង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ រួមទាំង​ច្បាប់​ភូមិបាល​ឆ្នាំ២០០១ នោះ​ក្តី សិទ្ធិ​ឯកជន​លើដី​ធ្លី និង​សិទ្ធិ​ពាក់ព័ន្ធ​នានា​ត្រូវបាន​រំលោភបំពាន​ក្នុង​កម្រិត​មួយ​ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយ​ការបំពាន​នោះជារឿយៗគ្មាន​ការដាក់ទោសទណ្ឌ​ដល់​ជន​ប្រព្រឹត្ត​ឡើយ។ ជា​កិច្ចប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​បង្កើន​ការនាំចេញ ពោលគឺ​ការអភិវឌ្ឍ​ជាតិ​នោះ រដ្ឋាភិបាល​កំពុងតែ​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​លើ​ធនធានធម្មជាតិ​កម្ពុជា ដោយបាន​ផ្តល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ជាច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​សម្រាប់​គោលបំណង​ប្រើប្រាស់​ផ្នែក​ឧស្សាហកម្ម និង​កសិកម្ម។ នៅ​ចុងឆ្នាំ២០១៣ ផ្ទៃដី​ប្រមាណ១៦,៦% របស់​កម្ពុជា បាន​ត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​បរទេស និង​ក្រុមហ៊ុន​ក្នុងស្រុក ព្រមទាំង  ជន​មានអំណាច​ក្នុងការ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្នែក​ឧស្សាហកម្ម។ ការផ្តល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​នោះ ជារឿយៗនាំទៅរក​ការបណ្តេញ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ចេញ​ដោយ​បង្ខំ ហើយ​ការផ្លាស់​ទីលំនៅ​ថ្មី​ត្រូវបាន​អនុវត្ត​ដោយមាន​ការគោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​តិចតួច និង​នីតិវិធី​ច្បាប់​ត្រឹមត្រូវ។

            នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១២ រដ្ឋាភិបាល​បាន​កែលម្អ​បញ្ហា​ដែល​កើតឡើង​នៅ​ជុំវិញ​ដី​សម្បទាន ដោយ​បានចេញ​សេចក្តី​បង្គាប់​ឲ្យ​ផ្អាក​ការផ្តល់​ដី​សម្បទាន​ជា​បណ្តោះអាសន្ន​ដែល​ហៅថា “សេចក្តី​បង្គាប់​លេខ០១។សេចក្តី​បង្គាប់​នោះ​ស្នើ​ឲ្យ​មានការ​ហាមឃាត់​ក្នុងការ​ផ្តល់​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ថ្មី ការវាយតម្លៃ​លើដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែលមាន​ស្រាប់​ទាំងអស់ និង​ការដកហូត​យកមក​វិញ​នូវ​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំងឡាយណា​ដែល​រកឃើញថា​រំលោភ​ទៅលើ​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​ច្បាប់​និង​កិច្ចសន្យា។ប៉ុន្តែ សេចក្តី​បង្គាប់​នោះ​នៅមាន​ចន្លោះប្រហោង​សំខាន់​មួយ។ ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​នៅក្រោម​ការពិនិត្យ​ពិច័យ​នៅពេលដែល​សេចក្តី​បង្គាប់​នោះ​ប្រកាសឡើង​មិនត្រូវ​បាន​គោរព​តាម​ការអនុវត្តន៍​រប​ស់​ខ្លួន។ ប្រការនេះ​នាំ​ឲ្យ​មាន​សភាព​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដោយហេតុថា​រដ្ឋាភិបាល​ពុំបាន​ផ្តល់នូវ​ព័ត៌មាន​ពី​ទំហំ​ផ្ទៃដី​ដែល​ស្ថិតនៅក្រោម​ការពិនិត្យ​ពិច័យ នៅពេលដែល សេចក្តី​បង្គាប់​ឲ្យ​ផ្អាក​បណ្តោះអាសន្ន​ត្រូវបាន​ប្រកាស​ឡើយ។

            ផ្នែក​មួយ​នៃ​គោលបំណង​ក្នុង​សេចក្តី​បង្គាប់​លេខ១ នោះ ក៏ត្រូវ​ដោះស្រាយ​ចំពោះ​ករណី​កង្វះ​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​ផងដែរ។ ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​ត្រូវបាន​បំផ្លាញចោល​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​តិចតួច​នៅមាន​សេសសល់​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី ដូច្នោះ​ហើយ​ទើប​ប្រជាពលរដ្ឋ​ងាយ​ប្រឈម​នឹង​ការបណ្តេញ​ចេញពី​ដីធ្លី និង​ការចាប់យក​ដីធ្លី។ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ នៅក្នុង​ឆ្នាំ២០១៣ លោកនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ព​ន្លឿ​ន​យុទ្ធនា​ការផ្តល់​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​ថ្មី ដែល​ត្រូវបាន​អនុវត្ត​បន្ត​ដោយ​យុវជន​ស្ម័គ្រចិត្ត។ ប៉ុន្តែ ការព្រួយបារម្ភ​ជាច្រើន​ត្រូវ​បានលើកឡើង​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​កម្មវិធី​ផ្តល់​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​នេះ ដែល​គ្របដណ្តប់​ដោយ​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​ជាខ្លាំង ទាំងនេះ​មិន​រាប់បញ្ចូល​នូវ​តំបន់​ដែលមាន​ទំនាស់ និង​ករណី​ដែល​រាយការណ៍​ថា​យុវជន​ស្ម័គ្រ​ចិត្តបាន​បង្ខំ​សហគមន៍​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​ឲ្យ​ទទួលយកបាន​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​ឯកជន ជំនួស​ឲ្យ​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​ជា​សមូហភាព។

            ការបណ្តេញចេញ​ដោយ​បង្ខំ​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង​ដោយ​គ្មាន​នីតិវិធី​ច្បាប់​ត្រឹមត្រូវ ហើយ​កំពុង​ក្លាយជា​អំពើហិង្សា​យ៉ាងខ្លាំង ដោយ​លំនៅដ្ឋាន​របស់​ប្រជា​សហគមន៍​នានាជារឿយៗតែង​ត្រូវបាន​ឈូសឆាយ ឬ​ដុតបំផ្លាញ។ ករណីនេះ​កំពុងតែ​មានការ​ព្រួយបារម្ភ​ជាខ្លាំង​ថា រដ្ឋាភិបាល​ដាក់ពង្រាយ​កងកម្លាំង​សន្តិសុខ​រដ្ឋ ដើម្បី​ការពារ​ដី​សម្បទាន​ប្រកបដោយ​ហិង្សា​កំពុងតែ​កើតមាន​ឡើងជា​បន្តបន្ទាប់។ ករណី​មួយ​នៅ​ខេត្ត​ឧ​ត្ត​រ​មានជ័យ គឺ​ក្រុមហ៊ុន​ស្ករ​អង្គ ក្រុមហ៊ុន​ស្ករអំពៅ​ទន្លេ ក្រុមហ៊ុន​ស្ករអំពៅ និង​ក្រុមហ៊ុន ខេន អែន​ស៊ូ​ហ្គើ បាន​ប្រើ​កងវរៈសេនាតូច​លេខ ៤២ នៃ​កងយោធពល​ខេមរភូមិន្ទ​ដើម្បី​បិទផ្លូវ ដុត និង​ឈូសឆាយដី​ភូមិ បំផ្លាញ​ផ្ទះសម្បែង សម្លាប់​សត្វពាហនៈ ផលដំណាំ ហើយ​បាន​វាយដំ គំរាមកំហែង ព្រមទាំង​ចាប់ខ្លួន​អ្នកភូមិ។

            ការប្រើ​កងកម្លាំង​នេះ​បាន​ពើបប្រទះ​នៅពេល​ការធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ទាមទារ​រប​ស់​សហគមន៍​ឲ្យ​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ និង​ស្នើសុំ​ឲ្យ​មានការ​ផ្តល់​សំណង​ដែល​ក្រុមហ៊ុន​បាន​ជំពាក់​ពួកគាត់ ហើយ​ការប្រើ​កម្លាំង​នេះ​ធ្វើឡើង​នៅពេល​មាន​បាតុកម្ម និង​ការប្រមូលផ្តុំ​នានា។ នៅ​ឆ្នាំ២០១៣ បាតុកម្ម​ទាមទារ​សិទ្ធិ​ដីធ្លី​តែង​បាន​ពើបប្រទះ​នឹង​ការប្រើ​អំពើហិង្សា​ដ៏​ហួសហេតុ​ពី​សំណាក់​កងកម្លាំង​សន្តិសុខ ហើយ​សកម្មជន​ការពារ​សិទ្ធិ​ដីធ្លី​ត្រូវបាន​ចោទប្រកាន់ និង​គំរាមកំហែង​ដោយ​ផ្អែកលើ​មូលដ្ឋានដដែល។ ប៉ុន្តែ កង្វះ​យន្តការ​ដោះស្រាយ​ទំនាស់​ដោយ​ឯករាជ្យ និង​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព ព្រមទាំង​កង្វះ​តុលាការ​ឯករាជ្យ​មានន័យថា​និ​ទណ្ឌ​ភាព​កំពុងតែ​ដុត​កំដៅ​នូវ​ជម្លោះ​នេះ​ដ៏​ផុសផុល។

            ការបណ្តេញចេញ​ពិតជា​បានធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជនជាតិដើម​ភាគតិច ស្ត្រី និង​កុមារ ហើយក៏​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​ផងដែរ។

សិទិ្ធទទួលបានការជំនុំជម្រះដោយយុត្តិធម៌ និងស្ថាប័នតុលាការកម្ពុជា

ទោះបីជាមានការ​រីកចម្រើន​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​ក្នុងការ​ប្រកាន់ខ្ជាប់​នូវ​នីតិវិធី​មួយចំនួន​ដែល​ប៉ះពាល់​ដល់​សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌​ក៏ដោយ ក៏​នៅមាន​បញ្ហា​គួរ​ឲ្យ​ព្រួយបារម្ភ​ជាច្រើន។ បញ្ហា​មួយ​ក្នុងចំណោមបញ្ហាសំខាន់ៗនានា ដែល​ប៉ះពាល់​ដល់​សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌​នៅ​កម្ពុជា​គឺ​កង្វះ​ការបែងចែក​អំណាច និង​ឥទ្ធិពល​ដែល​បន្ត​គាបសង្កត់​ទៅលើ​ស្ថាប័ន​តុលាការ​ពី​ស្ថាប័ន​នីតិប្រតិបត្តិ។ គំលាត​រវាង​អ្វីដែល​បាន​ធានា និង​បទដ្ឋាន​ដែល​ចែង​នៅក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ពី​លក្ខន្តិកៈ​របស់​ចៅក្រម និង​ការធានា​ពី​សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌​នៅតែមាន​នៅឡើយ។ ដោយសារ​តែមាន​គំលាត​បែបនេះ ឱកាស​ដើម្បី​រិះគន់ និង​កិច្ចពិភាក្សា​កំពុងតែ​រួម​តូច​ទៅ ខណៈដែល​តុលាការ​ត្រូវបាន​ប្រើ​ជា​ឧបករណ៍​នយោបាយ​ដើម្បី​បំបិទ​សំឡេង​គណបក្សប្រឆាំង និង​អ្នកមាន​និន្នាការ​ជំទាស់។

ទិន្នន័យ​អង្កេត​ការ​សវនាការថ្មីៗនេះ​ដែល ម.ស.ម.ក បាន​ប្រមូលបាន​បង្ហាញថា​មាន​ភាព​រីកចម្រើន​មួយចំនួន​ដោយមាន​បញ្ហា​តិចតួច​បានលើកឡើង​ដូចជា ពុំមាន​ពេលវេលា​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​ត្រៀម​ការពារ​ជនជាប់ចោទនិង​អវត្តមាន​សេចក្តី​ថ្លែង​របស់​ចៅក្រម​ទាក់ទង​នឹង​ភាព​គ្មាន​ទោស ឬ​ពិរុទ្ធភាព​របស់​ជនជាប់ចោទ​មុនពេល​ប្រកាស​សាលក្រម។ប៉ុន្តែ ក្រៅពី​មាន​ភាព​រីកចម្រើន​ទាំងនេះ ជារួម​មានការ​ផ្លាស់ប្តូ​រ​តិចតួច ឬ​គ្មាន​ទាល់តែសោះ​ក្នុងការ​ប្រតិបត្តិ​តាម​សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការជំនុំជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌។ ជារឿយៗ ចៅក្រម​ពុំបាន​ផ្តល់​ការណែនាំ​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ដល់​ជនជាប់ចោទ​ពី​សិទ្ធិ​លក្ខន្តិកៈ​របស់​ជនជាប់ចោទ ហើយ​នៅពេល​ជនជាប់ចោទ​ត្រូវបាន​រម្លឹក​ពី​សិទ្ធិ​របស់ខ្លួនជារឿយៗចៅក្រម​ពុំបាន​ផ្តល់​ការពន្យល់​ឲ្យ​បាន​គ្រប់គ្រាន់​ដល់​ពួកគេ​ទេ។ ការខកខាន​ទាំងនេះ គឺជា​ក្តីបារម្ភ​ពិតប្រាកដ​នៅពេលដែល​ចំនួន​អ្នកតំណាង​ផ្នែក​ច្បាប់​នៅមាន​តិចតួច សម្រាប់​បទល្មើស​ម​ជ្ឈឹ​ម។ការ​ព្រួយ​បា​ម្ភ​ផ្សេងទៀត​គឺ​ការបន្ត​រីក​រាលដាល​នៃ​ការឃុំខ្លួន​បណ្តោះអាសន្ន បើទោះជា​សច្ចធារណ៍​នៅក្រៅ​ឃុំ​បាន​តម្រូវ​តាមច្បាប់​កម្ពុជា និង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ​នោះ​ក្តី និង​ការរកឃើញ​ករណី​ឃុំខ្លួន​លើ​អនីតិជន​មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ដែល​ពុំ​អាច​ទទួលយកបាន។ជាការ​គួរ​ឲ្យ​ព្រួយបារម្ភ​ផងដែរ​ដែល​មុខតំណែង​នយោបាយ​របស់​ជនជាប់ចោទ​ហាក់ដូចជា​ដើរតួនាទី​សំខាន់​ជាង​ភាព​ពិរុទ្ធភាព​របស់ខ្លួន។ លោក ឈូក បណ្ឌិត គឺជា​មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់​រប​ស់​រដ្ឋាភិបាល ដែល​ត្រូវបាន​តុលាការ​ចោទប្រកាន់​ពីបទ “បង្ក​របួសស្នាម​ដោយ​អ​ចេតនា បន្ទាប់ពី​សារភាពថា​បាន​បាញ់កាំភ្លើង​ទៅកាន់​ក្រុមបាតុករ។ អាជ្ញាធរ​បរាជ័យ​ក្នុងការ​ចាប់ខ្លួន​គាត់ ហើយ​តុលាការ​បាន​កាត់ទោស​កំ​បាំង​មុខ​ឲ្យ​ជាប់ពន្ធនាគារ​រយៈពេល១៨ខែ និង​ពិន័យ​ជា​ប្រាក់​ចំនួន៣៨ លាន​រៀល (ប្រមាណ ៩,៥០០ ដុល្លា​អាមេរិក)។ទោស​របស់គាត់​ត្រូវបាន​សាលាឧទ្ធរណ៍​តម្កល់ទុក ក្នុង​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ ប៉ុន្តែ​គាត់​នៅតែ​ស្ថិត​ក្នុងការ​គេចខ្លួន ហើយ​អាជ្ញាធរ​ហាក់ដូច​ជាមាន​ឆន្ទៈ​តិចតួច​ក្នុងការ​ចាប់ខ្លួន​គាត់។ ផ្ទុយ​មកវិញ សកម្មជន ដែល​ខ្វះ​ការគាំទ្រ​ផ្នែក​នយោបាយ ជារឿយៗត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន ហើយ​បើ​ពុំ​ដូច្នោះ​ទេ ត្រូវ​បានកំណត់​មុខសញ្ញា​ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ ដូចជា​ករណី​របស់​ស​កម្ម​ជន​បឹងកក់​អ្នកស្រី យ៉ោ​ម បុប្ផា ដែល​បាន​ពិភាក្សា​មក​ខាងលើ​នោះ​ជាដើម។


អង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា

អង្គជំនុំជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា (“អ.វ.ត.ក”) គឺជា​តុលាការ​កូនកាត់​មួយ​បាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​កិច្ចព្រមព្រៀង​រវាង​រដ្ឋា​ភិ​បាល​កម្ពុជា និង​អង្គការសហប្រជាជាតិ (“អ.ស.ប”) និង​មាន​យុត្តាធិការ​លើ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​កំពូល​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ជន​ទាំងឡាយណា​ដែល​សង្ស័យថា​មានការ​ទទួលខុសត្រូវ​ចំពោះ​ការរំលោភបំពាន​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​លើ​ច្បាប់​ជាតិ និង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ បាន​ប្រព្រឹត្តឡើង​ចន្លោះ​ពីថ្ងៃ​ទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់​ថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧។ ក្នុង​ឆ្នាំ២០១០ សំណុំរឿង ០០១ បាន​បិទ​បញ្ចប់​ការកាត់ទោស​ចំពោះ​លោក កាំ​ង ហ្កេ​ក​អ៊ា​វ (ហៅ ឌុ​ច)។ លោក ឌុ​ច ត្រូវបាន​ផ្តន្ទាទោស​ពីបទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្សជាតិ និង​ការ​បំពារបំពាន​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​លើ​អនុសញ្ញា​ក្រុង​ហ្សឺ​ណែវ ចំពោះ​តួនាទី​របស់គាត់​ក្នុងការ​បង្កើត និង​គ្រប់គ្រង​មន្ទីរឃុំឃាំង ស-២១ និង​វាលពិឃាត​បឹង​ជើងឯក។ លោក ឌុ​ច ទទួលទោស​ជាប់ពន្ធនាគារ​អស់​មួយជីវិត​បន្ទាប់ពី​សហ​ព្រះរាជអាជ្ញា​បាន​ប្តឹង​ទាស់​ទៅនឹង​ការសម្រេច​ទោស​របស់​អង្គជំនុំជម្រះ​សាលាដំបូង ឲ្យ​ជាប់ទោស​រយៈពេល៣៥ ឆ្នាំ។

ក្នុង​ឆ្នាំ២០១៣ អ.វ.ត.ក បានបញ្ចប់​សវ​នា “ជំនុំជម្រះ​ផ្នែកតូច” ជាបឋម ក្នុង​សំណុំរឿង ០០២ ដែល​ហៅថា សំណុំរឿង ០០២/០១ ហើយ​កំពុងតែ​ទន្ទឹង​ចាំ​សាលដីកា​សម្រេច​នៅ​ដើមឆ្នាំ២០១។ សំណុំរឿង​នោះ​បច្ចុប្បន្ននេះ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​លោក នួន ជា អតីត​ប្រធានរដ្ឋសភា​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​អនុ​លេខា​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត​កម្ពុជា និង​លោក ខៀវ សំផន អតីត​ប្រមុខរដ្ឋ​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ សំណុំ​រឿងនេះ​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ជនជាប់ចោទ​ពីរ​នាក់​បន្ថែមទៀត​គឺ៖ លោកស្រី អៀង ធីរិទ្ធិ អតីតរដ្ឋមន្ត្រី​សង្គមកិច្ច ដែល​រកឃើញថា​ពុំមាន​កាយសម្បទា និង​បញ្ញា​ស្មារតី​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​ការចូលរួម​ការជំនុំជម្រះ​ក្តី និង​លោក អៀងសារី អតីត​ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ទទួលបន្ទុក​កិច្ច​កិច្ចការបរទេស ដែល​លោក​បាន​មរណៈកាល​នៅ​ថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១។

នីតិវិធី​សម្រាប់​ចាប់ផ្តើម​ការជំនុំជម្រះ​ក្តីតួចៗបន្ទាប់​ទៀត​នៅក្នុង​សំណុំរឿង ០០២ -សំណុំរឿង ០០២/០២ បាន​ក្លាយជា​ប្រធានបទ​ពិភាក្សា​ជាច្រើន​ផងដែរ ដោយ​មានការ​ព្រួយ​បា​ម្ភ​ជាច្រើន​ថា នីតិវិធី សិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការជំនុំជម្រះ និង​អាយុ​របស់​ជនជាប់ចោទ​ជាដើម ដែល​បញ្ហា​ទាំងនេះ​អាច​រារាំង​ដល់​ការជំនុំជម្រះ​ក្តីតូចៗនៅពេល​អនាគត។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សំណុំរឿង​ចំនួន​ពីរ​ទៀត​គឺ សំណុំរឿង ០០៣ និង សំណុំរឿង ០០៤ បាន​រុំ​ព័ទ្ធ​ដោយ​ភាពចម្រូងចម្រាស​អម​នឹង​សំណើ​អន្តរាគមន៍​របស់​រដ្ឋា​ភិ​បាលនិង​អ​ឆន្ទៈ​ក្នុងការ​ស៊ើបអង្កេត​លើ​ការចោទប្រកាន់​ជនសង្ស័យ​ប្រាំ​នាក់​បន្ថែមទៀត។ ស្របពេល​ជាមួយគ្នានេះ មេធាវី​ការពារ​ក្តី​ជនជាប់ចោទ​ត្រូវបានចាត់តាំង​ឲ្យ​ការពារ​ក្តី​ដល់​ជនជាប់ចោទ​ក្នុង​សំណុំរឿង​ទាំងនេះ ជនជាប់ចោទ​ទាំងនោះ​នៅតែ​ពុំទាន់​ត្រូវបាន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ ហើយ​ការវិវឌ្ឍ​នៅមាន​ភាពយឺតយ៉ាវ។

បើទោះបីជា អ.វ.ត.ក មាន​សក្តានុពល​អស្ចារ្យ​ក្នុងការ​បន្សល់ទុក​នូវ​កេ​រ្ត៍​ដំណែល​វិជ្ជមាន​ដល់​ប្រព័ន្ធតុលាការ​កម្ពុជា ការកាត់បន្ថយ​នូវ​ការផ្តល់​ជំនួយ​បរទេស និង​តាក់​តិច​រារាំង​របស់​រដ្ឋាភិបាល រួមទាំង​ការបដិសេធ​ការទទួលខុសត្រូវ​ផ្នែក​ថវិកា កំពុងតែ​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ថិតក្នុង​សភាព​អន្តរាយ។


ធុរកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្ស

ឧស្សាហកម្ម​កាត់ដេរ​គឺជា​សសរ​គ្រឹះ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា។ មាន​រោងចក្រ​កាត់ដេរ ប្រមាណ​ចំនួន ៥៥៨ រោងចក្រ កំពុង​ប្រតិបត្តិការ​នៅ​កម្ពុជា ដែល​ប្រើ​កម្លាំង​ពលកម្ម​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រហែលជា ៤៧៥ ១០៧នាក់។យោងតាម​អង្គការ​មូលនិធិ​រូបី​យ​វត្ថុ​អន្តរជាតិ ក្នុង​ឆ្នាំ២០១១ ឧស្សាហកម្ម​កាត់ដេរ​បា​នរក​ប្រាក់ចំណូល​ចំនួន ៣ ០៧៥ លាន​ដុល្លា​អាមេរិក ដល់​កម្ពុជា។ ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ តួលេខ​នោះបាន​កើនឡើង​ដល់ ៤ ០០៦លាន​ដុល្លា​អាមេរិក។

ប៉ុន្តែបើទោះជា​មានការ​កើនឡើង​ផ្នែក​ឧស្សាហកម្ម​កាត់ដេរ​នៅ​កម្ពុជា​នោះ​ក្តី ភស្តុតាង​បង្ហាញ​ពីស​ភាព​កាន់តែ​អាក្រក់ទៅៗចំពោះ​លក្ខខណ្ឌ​ការងារ​នៅតាម​រោងចក្រ​នានា​រយៈពេល​ជាង​បី​ឆ្នាំ​កន្លងមកនេះ។ យោងតាម​កម្មវិធី​រោងចក្រ​កាន់តែ​ប្រសើរ​របស់​អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ លក្ខខណ្ឌ​ការងារ​ប្រសើរ​ជាច្រើន​ចំណុច​នៅ​មិនទាន់​ត្រូវបាន​អនុវត្ត រួមមាន៖ បញ្ហា​សុវត្ថិភាព​ផ្នែក​អគ្គីភ័យ ពលកម្ម​កុមារ និង​សុវត្ថិភាព​ការងារ ព្រមទាំង​បញ្ហា​សុខភាព ដែល​អាចរួមចំណែក​ជួយ​ដល់​កំណើន​ដ៏​ឆាប់រហ័ស​ផ្នែក​ឧស្សាហកម្ម​កាត់ដេរ។ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ មាន​រោងចក្រ​ត្រឹមតែ ១២% ប៉ុណ្ណោះ បាន​អនុវត្តតាម​គោលការណ៍​ការងារ​ថែម​ម៉ោង​ត្រឹមត្រូវ ហើយ​កម្មករ​ជា​ស្ត្រី ដែល​បង្កើត​នូវ​កម្លាំង​ពលកម្ម​ភាគច្រើន​នោះ​ត្រូវបាន​គំរាម​បណ្តេញចេញ បន្ទាប់ពី​ស្ត្រី​ទាំងនោះ​មាន​ផ្ទៃពោះ ព្រមទាំង​បញ្ចុះបញ្ចូល​ឲ្យ​យក​កូន​ចេញ​ផងដែរ​ក្នុងករណី​មួយចំនួន។ លើសពីនោះ ក្រុមហ៊ុន​បន្ត​មិន​គិតគូ​ដល់​ជំនាញ​ពន្លត់អគ្គីភ័យ ហើយ​កម្មករ​មិន​ទទួលបាន​ការបំពាក់​បំប៉ន​គ្រប់គ្រាន់​ពី​របៀប​ជួយសង្គ្រោះ​បន្ទាន់។ ជា​ចុងក្រោយ មេដឹកនាំ​សហជីព​តែងតែ​ត្រូវ​ម្ចាស់​រោងចក្រ​បាន​ដៅ​មុខសញ្ញា ហើយ​ត្រូវ​មន្ត្រី​អនុវត្តន៍​ច្បាប់​បាន​វាយដំ នៅពេល​ពួកគេ​ធ្វើ​កូដកម្ម​នៅក្រៅ​រោងចក្រ។  សហជីព​ភាគច្រើន​នាក់​ប្រឈម​នឹង​ការបណ្តេញចេញ ឬ​បាន​ត្រូវ​រោងចក្រ​បណ្តេញ​ចេញពី​ការងារ​តែម្តង ពីព្រោះ​តែ​សកម្មភាព​របស់ខ្លួន។


សិទ្ធិរបស់ជនជាតិភាគតិច

តំបន់​ភូមិសាស្ត្រ​ដាច់ស្រយាល​ដែល​សម្បូរ​ដោយ​ធនធាន​របស់​ប្រទេស និង​ការបរាជ័យ​ក្នុងការ​អនុវត្តន៍​តាម​ក្របខណ្ឌ​ច្បាប់​ភូមិបាល​ឆ្នាំ២០០១ ក្នុងការ​ផ្តល់​ឲ្យ​បាន​គ្រប់គ្រាន់​នូវ​កម្មសិទ្ធិ​ដី​សមូហភាព​បានបង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញថា​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​នៅ​កម្ពុជា​ទទួលរង​ផលប៉ះពាល់ និង​ត្រូវ​រង​ការគំរាមកំហែង​ជាពិសេស តាមរយៈ​ការលក់​ដី​ទៅ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​ក្រោមរូបភាព​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច។ ដូច្នេះហើយ​សហគមន៍​ទាំងនេះ​តែង​ទទួលរង​ការគំរាមកំហែង​បណ្តេញ​ចេញពី​ដីធ្លី​ដោយ​បង្ខំ (ក៏​ដូចគ្នា​នឹង​សហគមន៍​ផ្សេងទៀត​ផងដែរ)និង ទទួលបាន​សំណង​តិចតួច ឬ ដំណោះស្រាយ​ត្រឹមត្រូវ។ លើសពីនេះ ដំណើរការ​ផ្តល់​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី ដែល​ធ្វើ​ឡើងជា​លក្ខណៈ​ឯកជន ជាជាង​ការផ្តល់​ប្លង់​កម្មសិទ្ធិ​ជា​លក្ខណៈ​សមូហភាព កំពុងតែ​ប៉ះពាល់​ដល់​ការប្រតិបត្តិ​បែប​ប្រពៃណី និង​ជំនឿ​របស់​ជនជាតិដើម​ភាគតិច។ឈ្មោះ​របស់​ក្រុម​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​តែង​នៅតែ​យកមកប្រើ​ក្នុងន័យ​មាក់ងាយ ក្នុងនោះ​រួមមាន មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់​របស់រ​ដ្ឋា​ភិ​បាល និង​អ្នកនយោបាយ​ផងដែរ។ ក្នុង​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ លោក ឈាង វុន តំណាងរាស្ត្រ​របស់ ប្រ.ជ បាន​ហៅ​លោក កឹម សុខា ប្រធាន​គណបក្ស​សិទ្ធិមនុស្ស​ថា​ជា “ភ្ន​ង” (ដែលជា​ឈ្មោះ​មួយ​របស់​ក្រុម​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​រស់នៅ​ប៉ែក​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា) ក្នុងន័យ​សំដៅថា​លោក កឹម សុខា ថា​ជាម​នុស្ស “គ្មាន​វប្បធម៌” នៅក្នុង​អង្គប្រជុំ​រដ្ឋសភា។ បន្ទាប់ពី​មាន​សម្ពាធ​ពី​សង្គម​ស៊ីវិល ហើយ​ជាពិសេស​ពី​សមាគមយុវជន​ជនជាតិដើម​ភាគតិច  លោក ឈាង វុន បាន​សុំទោស​ក្នុង​អង្គប្រជុំ​សភា​នាពេល​បន្ទាប់។

បញ្ហា​ទាំងនេះ​បាន​ចាក់​ឬ​ស​យ៉ាងជ្រៅ ៖ ក្នុង​ជំពូក៣ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នយោបាយ និង​សេរីភាព​ពលរដ្ឋ​ដល់ “ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ដោយ​បដិសេធ​នូវ​សិទ្ធិ​ដូចគ្នានេះ​ដល់​ក្រុម​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​នៅ​កម្ពុជា។ ដោយសារតែ​មានការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទីលំនៅ​ពី​អតីតកាល ហើយ​ខ្វះ​ឯកសារ​បញ្ជាក់​នោះ ធ្វើ​ឲ្យ​មានការ​លំបាក​ដល់​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​សាវតារ​របស់ខ្លួន។នៅក្នុង​ច្បាប់​ស្តីពី​សញ្ជាតិ​បច្ចុប្បន្ន​នា​នេះ​បាន​បញ្ជាក់ថា ជនជាតិដើម​ភាគតិច​មិនអាច​បង្ហាញ​ដោយ​ជោគជ័យ​ថា​ខ្លួន​ជា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នោះទេ  ដូច្នេះហើយ​ពួកគេ​ត្រូវ​សម្រេច​បង់ប្រាក់​សំណូក​ជាច្រើន​ដើម្បី​ទទួលបាន​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ។ លទ្ធផល​ចុងក្រោយ គឺ​ច្បាប់​កម្ពុ​ជាមាន​ចេតនា​បដិសេធ​លើ​សិទ្ធិមនុស្ស​ជា​មូលដ្ឋាន​ជាច្រើន​របស់​ជនជាតិដើម​ភាគតិច។

ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ផងដែរ មតិ​ប្រឆាំង​ជាតិ​សាសន៍​ទៅលើ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​រស់នៅ​កម្ពុជា​នៅតែ​កើតមាន។ មាន​សេចក្តីរាយការណ៍​ថា ការបង្ហាញ​ពី​អត្តសញ្ញាណ​ជនជាតិ​វៀតណាម ពេលខ្លះ​ត្រូវ​ឆ្លើយតប​មកវិញ​ដោយ​ការ​គំនុំ​គំ​គួ​ន ហើយ​ពេលខ្លះទៀត អ្នកនយោបាយ​ប្រើពាក្យ​ស្លោក​ប្រឆាំងនឹង​ជនជាតិភាគតិច​វៀតណាម។នៅ​ថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ត្រូវ​នឹង​ទិវា​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ ក្នុងអំឡុង​ការជួបប្រជុំ​របស់​គណ​បក្សប្រឆាំង លោក សម រង្ស៊ី បាន​ថ្លែង​សុន្ទរកថា​មួយ​ដែលមាន​លក្ខណៈ​រើសអើង​លើ​ប្រជាពលរដ្ឋ​វៀតណាម ដោយ​ថ្លែងថា ប្រជាជន​វៀតណាម​កំពុងតែ​ដណ្តើម​ការងារ និង ដីធ្លី​ខ្មែរ។ជាងនេះទៅទៀត កម្ពុជា ដែលជា​ប្រទេសមួយ​ធ្លាប់​ទទួលបាន​ផលប្រយោជន៍​ពី​ក្របខ័ណ្ឌ​ជនភៀសខ្លួន​អន្តរជាតិ​បាន​បន្ត “ធ្វើ​មាតុភូមិ​និវត្ត” សមាជិក​របស់​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​វៀតណាម​ដែល​ត្រូវបានធ្វើ​ទុក​បុក​ម្នេញ រួមមាន​ជនជាតិភាគតិច​ម៉ុង​តា​ញា​កាន់សាសនា​គ្រឹ​ស្ត និង ជនជាតិភាគតិច​ខ្មែរក្រោម​ផងដែរ។

ជា​ចុងក្រោយ ស្ត្រី​ស្រលាញ់​ស្ត្រី បុរស​ស្រលាញ់​បុរស អ្នក​ស្រលាញ់​ទាំង​ពីរភេទ និង​អ្នក​ប្តូរ​ភេទ (“អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា”) បាន​បន្ត​ទទួលរង​ការរើសអើង និង​ការ​បំពារបំពាន រួមទាំង​អំពើហិង្សា និង​ការ​ស្អប់ខ្ពើម​ការរើសអើង​ក្នុង​វិស័យ​អប់រំ កន្លែង​ការងារ និង​ក្នុង​សុខាភិបាល និង​ការ​ផាត់​ចេញពី​សង្គម និង​គ្រួសារ។ខណៈដែល​ការស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា​មិនត្រូវ​ចាត់ទុកជា​បទល្មើស​នៅ​កម្ពុជា កង្វះ​ច្បាប់​ស្តីពី​ការប្រឆាំង​ការរើសអើង និង​ការ​ស្អប់ខ្ពើម និង​កង្វះ​គោលនយោបាយ និង​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ការរើសអើង​ប្រឆាំង​លើ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា មានន័យថា អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា​បាន​ទទួលរង​ការរើសអើង និង​អំពើហិង្សា ហើយ​ការ​បំពារបំពាន​ទាំងនោះ​មាន​ឧបាស្រ័យ​ផ្លូវច្បាប់​តិចតួច។


ស្ថានភាពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

សម្រាប់​ឆ្នាំ២០១៣ មានការ​រីកចម្រើន​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​មួយចំនួន​ទាក់ទិន​នឹង​ស្ថានភាព​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ គណបក្ស សម រង្ស៊ី (“គ.ស.រ”) និង​គណបក្ស​សិទ្ធិមនុស្ស (“គ.ស.ម”) បាន​បញ្ចូល​គ្នា​បង្កើតជា​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ (“គ.ស.ជ”) ជាការ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​បង្រួបបង្រួម​សំឡេង​ប្រឆាំង និង​រួម​កម្លាំង​ឲ្យ​កាន់តែខ្លាំង​ដើម្បី​ប្រកួតប្រជែង​ជាមួយ ប្រ.ជ នៅក្នុង​ការបោះឆ្នោត​តំណាងរាស្ត្រ។ មាន​គណបក្សនយោបាយ​ជាច្រើន​ផ្សេងទៀត​បាន​ចូលរួម តែ​ជាក់ស្តែង​គណៈបក្ស​ទាំងនោះ​អាចនឹងទទួល​បាន​អាសនៈ​តិចតួច​បំផុត បើសិនជា​ខ្លួន​ឈ្នះ​បាន​អាសនៈ។

មុន​ការ​ឈានដល់​ការបោះឆ្នោត​តំណាងរាស្ត្រ​ធ្វើឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣ ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី បាន​ប្រទាន​ការលើកលែងទោស​ដល់​លោក សម រង្ស៊ី មេដឹកនាំ​ប្រឆាំង​របស់ គ.ស.ជ ដែល​បាន​និរទេស​ខ្លួន​ពីមុនមក តាម​សំណើ​របស់​លោកនាយករ​ដ្ឋ​មន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែលជា​ការបោះ​ជំហាន​ឆ្ពោះទៅមុខ​ដោយ​វិជ្ជមាន​មួយ។ បន្ថែម​លើ​នោះ គេ​ឃើញ​មានការ​ធ្លាក់ចុះ​អំពើហិង្សា​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការបោះឆ្នោត បើ​ធៀប​ទៅនឹង​ការបោះឆ្នោតឆ្នាំមុនៗ ហើយ​មានការ​កើនឡើង​នូវ​អត្រា​ប្រើប្រាស់​បណ្តាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​សង្គម​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែល​បាន​បើកឱកាស​ឲ្យ​មានការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ព័ត៌មាន និង​ការបញ្ចេញ​ទស្សនៈ​ផ្នែក​នយោបាយ​កាន់តែ​ផុសផុល។ប៉ុន្តែ ក្រសួង​ព័ត៌មាន​បាន​ហាមប្រាម​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​ទាំងអស់​មិន​ឲ្យ​ចាក់ផ្សាយ​បន្ត​ពី​កម្មវិធី​វិទ្យុ​បរទេស​ក្នុងអំឡុងពេល​យុទ្ធនាការ​បោះឆ្នោត ដោយ​នេះ​នាំទៅរក​ការបោះឆ្នោត​មួយ​ដែល​បង្ហាញ​ពី​សមត្ថភាព​ពុំ​ស្មើភាព​គ្នា​ក្នុង​ការធ្វើ​យុទ្ធនាការ​រវាង​គណបក្ស​ប្រឆាំង និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា។

បើទោះជា​មាន​ភាពប្រសើរ​ទាំងនេះ​ក្តី បន្ទាប់ពី​ការបោះឆ្នោត​មក មានការ​ចោទប្រកាន់​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ពី​ការលួចបន្លំ​សន្លឹកឆ្នោត និង​ភាពអយុត្តិធម៌​ជា​លក្ខណៈ​ប្រព័ន្ធ​នៅក្នុង​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​មានការ​ស្នើសុំ​បើក​ការស៊ើបអង្កេត​ការបោះឆ្នោត​ដោយ​ឯករាជ្យ។ នៅ​ចុងឆ្នាំ២០១៣ សមាជិក​រដ្ឋសភា​ជាប់ឆ្នោត​របស់ គ.ស.ជ សម្រេច​មិន​ចូលកាន់​តំណែង​របស់ខ្លួន​នៅ​រដ្ឋសភា ដោយ​ពហិការ​ផ្អែកលើ​ហេតុផល​ថា មាន​ការលួចបន្លំ​សន្លឹកឆ្នោត និង​មាន​ភាពមិនប្រក្រតី​ជាច្រើន ហើយ គ.ស.ជ បានធ្វើ​មហា​បាតុកម្ម​ជាប្រចាំ​ប្រឆាំង​ចំពោះ​រដ្ឋាភិបាល ។

       ការបោះឆ្នោត​តំណាងរាស្ត្រ​ឆ្នាំ២០១៣ បង្ហាញ​ជា​លទ្ធផល​ថា ប្រ.ជ ទទួលបាន​អាសនៈ​ចំនួន ៦៨ ក្នុងចំណោម​អាសនៈ​ចំនួន១២៣ នៃ​រដ្ឋសភា។ រួមជាមួយ​លទ្ធផល​នៃ​ការបោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ​សង្កាត់​នៅ​ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១២  ដែល ប្រ.ជ ទទួលបាន ៨ ២៩២ អាសនៈ ក្នុងចំណោម ១១ ៤៥៩ អាសនៈ​សរុប និង ការបោះឆ្នោត​ព្រឹទ្ធសភា​នា​ខែមករា ឆ្នាំ២០១២ ប្រ.ជ ទទួលបាន ៣៩ អាសនៈ ក្នុងចំណោម ៦១អាសនៈ​ព្រឹទ្ធសភា​សរុប តួលេខ​នេះ​បង្ហាញ​ពី​ជ័យជម្នះ​ដ៏​លើសលប់​ដែល ប្រ.ជ បន្ត​កាន់អំណាច​នយោបាយ​នៅក្នុង​ប្រទេស ទាំង​ការបោះឆ្នោត​ថ្នាក់ជាតិ និង​ការបោះឆ្នោត​ថ្នាក់ក្រោម​ជាតិ។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់បម្រើ​ការងារ​ថ្នាក់មូលដ្ឋាន​ដើម្បី​ផលប្រយោជន៍​ឃុំ សង្កាត់ និង ដើរតួ​ជា​ភ្នាក់ងារ​របស់​រដ្ឋាភិបាល ដោយ​បំពេញ​កិច្ចការ​ក្រោម​ការចាត់តាំង ឬ​ផ្តល់​អំណាច​ពី​រដ្ឋាភិបាល។ សសរស្តម្ភ​នៃ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ចតុកោណ​សម្រាប់​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​ឆ្នាំ២០០៤ គោលនយោបាយ​វិមជ្ឈការ និង វិសហមជ្ឈការ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ផ្សាភ្ជាប់​នូវ​សារៈសំខាន់​នៃ​ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ ដើម្បី​ការអភិវឌ្ឍ​ដល់​កម្ពុជា។ ឃុំ សង្កាត់​ទាំងនេះ​ទទួលខុសត្រូវ​ក្នុងការ​ជ្រើសរើស​មេភូមិ​ចំនួន ១៣ ០០០ បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ស្រុក ខ័​ណ្ឌ និង​ខេត្ត ក្រុង និង​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក​របស់​ព្រឹទ្ធសភា។

ការគ្រប់គ្រង​ដ៏​លើសលប់​របស់ ប្រ.ជ លើ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប៉ះពាល់​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​បទ​ប្បញ្ញត្តិ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ច្បាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ដទៃទៀត​ដែល​ការពារ​ដល់​ដំណើរការ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង​សិទ្ធិមនុស្ស ៖ តុលា​ការដែល​លំអៀង​ទៅរក​នយោបាយ​ត្រូវបាន​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​យាយី​ដល់​គណបក្សប្រឆាំង សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​អាច​ជិះជាន់​លើ​សិទ្ធិ​ដីធ្លី​របស់​សហគមន៍ ហើយ​សេវា​សន្តិសុខ​សាធារណៈ​បម្រើ​តែ​ផលប្រយោជន៍​ដល់​ឥស្សរជន​មានអំណាច ជាជាង​បម្រើ​ផលប្រយោជន៍​ដល់​ពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ​នៅតាម​ទីក្រុង និង​ជនបទ។ បន្ថែម​ពីលើ​នេះ កង្វះ​ឯករាជ្យ និង​តម្លាភាព​នៃ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត និង​ការគ្រប់គ្រង​របស់ ប្រ.ជ លើ​ស្ថាប័នរដ្ឋ​ទាំងអស់នោះ នយោបាយ​កម្ពុជា​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​មិនសូវ​សំខាន់ និង​មានការ​បែកបាក់​ក្នុងសង្គម​កម្ពុជា ដែល​ចំ​បាច់​ត្រូវមាន​ការរួមចំណែក​ជាច្រើន​ពី​សំណាក់ ស្ត្រី យុវជន និង​ធុរកិច្ច​ខ្នាតតូច​ដល់​ប្រទេសជាតិ ។

អំណាច​ដ៏​លើសលប់​របស់ ប្រ.ជ នៅ​គ្រប់​ទិដ្ឋភាព​នយោបាយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​មួយ​មិនមាន​ឯករាជ្យ និង​តម្លាភាព​ត្រឹមត្រូវ។ ការគ្រប់គ្រង​ដ៏​លើសលប់​របស់ ប្រ.ជ ទៅលើ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋាភិបាល​ទាំងអស់ និង​លើ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​តាមរយៈ​គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការបោះឆ្នោត (“គ.ជ.ប”) ដែល​ពុំ​ឯករាជ្យ​នោះ បាន​រារាំង​ជាខ្លាំង​ដល់​លទ្ធភាព​របស់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ដើម្បី​ក្លាយជា​ដៃគូ​ប្រកបដោយ​តុល្យភាព​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​កម្ពុជា។ ជាងនេះទៅទៀត ការធ្វើ​យុទ្ធនា​ការឃោសនា​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា ជារឿយៗលើកឡើង​ពាក់ព័ន្ធ​តែ​ទៅលើ​បុគ្គលិកលក្ខណៈ​បុគ្គល ដោយ​តាម​ទម្លាប់​គណបក្សនយោបាយ ជាជាង​ប្រមើលមើល​ទៅលើ​ភាព​ដឹកនាំ​របស់​គណបក្ស។ ជា​លទ្ធផល ក្នុងអំឡុង​យុទ្ធនាការ​ឃោសនាបោះឆ្នោត អ្នកបោះឆ្នោត​ត្រូវបាន​លើកទឹកចិត្ត​ឲ្យ​បោះឆ្នោត​ជូន​បុគ្គល​ជាជាង​ផ្តោតទៅលើ​ធាតុ​សំខាន់​នៃ​បញ្ហា​គោលនយោបាយ និង​កម្មវិធី​គោលនយោបាយ​របស់​បក្ស។

ករណីនេះ​កាន់​តែមាន​សភាព​ធ្ងន់ធ្ងរទៅៗតាមរយៈ​ការបំបាត់​សំឡេង​នយោបាយ​ប្រឆាំង​អស់​រយៈពេល​ជាង២០ឆ្នាំកន្លងមក ដែល​បាន​នាំ​ឲ្យ​គណបក្ស​ទាំងនោះ​ប៉ុនប៉ង​លើកស្ទួយ​លើ​ការរើសអើង​ជាតិ​សាសន៍ រួមទាំង​ការប្រើ​វោហា​សព្ទ​ដ៏​ខ្លាំង​ប្រឆាំងនឹង​ជនជាតិ​វៀតណាម ដែលជា​មធ្យោបាយ​ចុងក្រោយ​ដើម្បី​ទទួលបាន​សំឡេងឆ្នោត។ជាងនេះទៅទៀត ខណៈដែល​គណបក្សប្រឆាំង​ព្យាយាម​បង្ហាញខ្លួន​ជា​អន្តរជាតិ​ថា​ជា​អ្នកការពារ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការរួម​ផ្សំគ្នា​រវាង​ភាពជា​អ្នកដឹកនាំ​ខ្សោយ រចនាសម្ព័ន​គ្របគ្រង​មាន​កម្រិត និង​មូលនិធិ​ស្តួចស្តើង បាន​នាំ​ឲ្យ​គណបក្សប្រឆាំង​ប្រឹងប្រែង​ប្រតិកម្ម​ជាច្រើន​ក្នុងការ​រិះគន់​សកម្មភាព​រដ្ឋាភិបាល ដោយ​ពុំបាន​ផ្តល់នូវ​គោលនយោបាយ​ផ្សេងទៀត និង​គោលនយោបាយ​ដែល​ជាទី​រំពឹង​បាន​នាពេល​អនាគត។

តំណាង​ស្ត្រី​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ

រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្តេជ្ញា​លើកស្ទួយ​សមភាព​យេនឌ័រ​តាមរយៈ​ចំណុច​ដៅ​ទី៧ នៃ​គោលដៅ៣ របស់​គោលដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​សហស្ស​វត្សរ៍​កម្ពុជា (“គ.អ.ស.ក ៣”) ដែល​ខិតខំ “កាត់បន្ថយ​អ​សមភាព​យេនឌ័រ​នៅក្នុង​ស្ថាប័ន​សាធារណៈ”  តាមរយៈ​ការបង្កើន​ចំនួន​សមាមាត្រ​អាសនៈ​ដែល​ស្ត្រី​កាន់កាប់​ក្នុង​តាម​ស្ថាប័ន​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋាភិបាលផ្សេង។ចំណុច​ដៅ​នេះ គឺ​ដើម្បី​បង្កើន​តំណាង​ស្ត្រី​ក្នុង​រដ្ឋសភា និង​ព្រឹទ្ធសភា​រហូតដល់​ចំនួន​អប្បបរមា​ឲ្យ​បាន ៣០% និង​នៅតាម​ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់​ឲ្យ​បាន​ចំនួន​អប្បបរមា ២៥% នៅត្រឹម​ឆ្នាំ២០១។

ក្នុង​ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣ ការបោះឆ្នោត​តំណាងរាស្ត្រ ដែល​ធ្វើឡើង​រៀងរាល់​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង បានបង្ហាញ​ពី​ឱកាស​ចុងក្រោយ​របស់​កម្ពុជា​ក្នុងការ​សម្រេច​ឲ្យ​បានគ.អ.ស.ក ៣  ចំណុច​ដៅ​ទី ។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់​រយៈពេល២០ឆ្នាំ​ដំបូង តំណាង​ស្ត្រី​ក្នុង​រដ្ឋសភា​បាន​ថយចុះ ពី​ប្រមាណ ២២% នៅ​ឆ្នាំ២០០៨ មក​ត្រឹម ២០% នៅ​ឆ្នាំ២០១។ តួលេខ​ថយចុះ​នេះ​បង្ហាញ​ពី​ការខកចិត្ត​ជាខ្លាំង ដោយសារតែ​និន្នាការ​នៃ​ការកើនឡើង​តំណាង​ស្ត្រី​បែរជា​ផ្អាក់​ទៅវិញ ចាប់តាំងពី​ការកើនឡើង​តំណាង​ស្ត្រី​ពី​ឆ្នាំ១៩៩៣ មក ដែលមាន​តំណាង​ស្ត្រី​តែ ៦% ប៉ុណ្ណោះ​នាពេលនោះ)

ប្រទេស​កម្ពុ​ជាមាន​បទ​បញ្ញត្តិ​ច្បាប់ និង​គោលនយោបាយ​វិជ្ជមាន​សមគួរ ដើម្បី​សម្រេចបាន​នូវ​សមភាព​យេនឌ័រ​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ ដូចជា គោលនយោបាយ នារីរតនៈ១-៣ និង​ផែនការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​អភិវឌ្ឍន៍​ជាតិ​ដំណាក់កាល១២ ដែល​គោលនយោបាយ​ទាំងពីរ​នេះ​សុទ្ធតែ​ចែង​លម្អិត​ពី​គោលដៅ សកម្មភាព សូចនាករ តាមដាន ភ្នាក់ងារ​អនុវត្ត និង​ធនធាន​សម្រាប់​លើកកម្ពស់​សមភាព​យេនឌ័រ។ប៉ុន្តែ លទ្ធផល​នៃ​ការបោះឆ្នោត​តំណាងរាស្ត្រ​បានបង្ហាញ​យ៉ាងច្បាស់​ពី​ភាព​ផ្សេងគ្នា​នៃ​កង្វះ​ការអនុវត្តន៍​គោលនយោបាយ និង​កង្វះ​ការប្តេជ្ញាចិត្ត​ពី​សំណាក់​រដ្ឋាភិបាល។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ផ្នត់គំនិត​យេនឌ័រ​នៅតែ​បន្ត​រារាំង​ស្ត្រី​ក្នុង​ចូលរួម​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ។ អ​សមភាព​យេនឌ័រ​បានក្លាយ​ជា​ស្ថា​ប័នីយ​កម្ម ប្រសិនបើ​ពុំមាន​យន្តការ​នានា​ដែល​ត្រូវអនុវត្ត​ដើម្បី​ជំនះ​ទៅលើ​បទដ្ឋាន​ទំនៀម​ទំលាប់ និង​ការ​ប្រឈម​ទៅលើ​ផ្នត់គំនិត​យេនឌ័រ​នោះទេ ហើយ​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​យេនឌ័រ​នានា នឹង​នៅតែ​ជា​រឿងស៊ើៗសំបក​ក្រៅ និង​មិនបាន​សម្រេច​អ្វី​ជា​ដុំកំភួន​ឡើយ។

ដើម្បី​សម្រេចបាន​នូវ​សមភាព​យេនឌ័រ​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ រដ្ឋាភិបាល គ្រប់​គណបក្សនយោបាយ និង​សង្គម​ស៊ីវិល​ទាំងអស់​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវតែមាន​វិធានការ​សកម្មភាព​ជាក់លាក់។ នេះ​គួរ​រាប់បញ្ចូល​នូវ​កិច្ចប្រឹងប្រែង​ដែលមាន​គោលដៅ​ច្បាស់លាស់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​យន្តការ​សកម្មភាព​វិជ្ជមាន​នានា ច្បាប់​ប្រឆាំងនឹង​ការរើសអើង​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​ផ្នែក​រំញោច​យេនឌ័រ និង​ការកសាង​សមត្ថភាព ព្រមទាំង​ការបង្កើត​បណ្តាញ​គាំទ្រ។

លោក​អ្នក​អាច​ទាញ​យក​ឯកសារ​ពេញ​ស្តីពី​ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិ និង​ស្ថាន​ភាព​លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នៅកម្ពុជា​ជាមួយ​ឯកសារ​យោង​នៅ​ទីនេះ
Creative Commons License